«لغت نامه دهخدا»
[مِ عِ نَ طَ] (اِخ) یا مسجد جمعه. مسجد معروفی است در نطنز که مورد مطالعهء سیاحان بوده و مهمترین بنای قدیم نطنز بشمار است. این جامع مرکب از چندین بنا است که همهء آنها را در زمان الجایتو خدابنده و پسرش ابوسعید بهادرخان ساخته اند. ساختمانها مربوط به زمانهای مختلف ولی قریب العهد به یکدیگر هستند. طرح این مسجد در بادی نظر بسیار غریب مینماید زیرا تفاوت سطح و انحراف محور در آنها نمایان است. ابنیهء مذکور عبارتند از: 1- مسجدی که قسمت هائی از آن را در سالهای 704 و 705 ه .ق . به انجام رسانده اند. 2- بقعهء شیخ عبدالصمد اصفهانی که در 707 ه .ق . به انجام رسیده است. 3- ایوان مدخل یک خانقاه ویران که ظاهراً 716 یا 717 ه .ق . ساخته شده است. 4- یک مناره که تاریخ 725 ه .ق . دارد. خود مسجد که نسبتاً از خرابی محفوظ مانده مرکب است از شبستان هشت ضلعی دارای گنبد که مشرف بر صحنی است که چهار ایوان دارد. اضلاع صحن را دهلیزها و نمازخانه های مختلف بهم متصل میسازد. این مسجد از سمت شمال و مشرق و جنوب محدود است به کوچهء باریکی که چون به مدخل بزرگ مسجد و مقابل منارهء درگاه خانقاه میرسد وسعت یافته مبدل به میدانچه میگردد، در سمت غرب ویرانهء خانقاه دیده میشود که محدود به راهی میگردد. مسجد سه مدخل دارد یک جنوبی و دو شمالی، مدخلهای شمالی با سطح حیاط برابر است و مدخل جنوبی دهلیز وسیعی است که دوازده پلهء بلند دارد. صحن مسجد فضای مربعی است بطول 06/14 گز و عرض ایوانها متفاوت است. از عجائب این بنا اینکه شبستان بر روی محور صحن و ایوانهای شمالی و جنوبی واقع نشده است. در میان صحن پله های وسیعی است که به کنار قناتی میرسد. و مردم از آن پله ها بر سر قنات میروند. مسجد که از آجر ساخته و از آهک پوشیده شده است، از دور سفید بنظر میرسد، فقط در زیر پایهء اطاق ایوان شمالی خطوط رنگی بنظر میرسد، تاریخ اتمام بنا را روی در جنوبی چنین نوشته اند: بسم الله الرحمن الرحیم. امر بعماره المسجد فی المسجد (کذا) المولی المعظم و الصاحب الاعظم دستور ممالک العالم، الممهد قواعد (کذا) الخیر والکرم خواجه زین الدنیا و الدین خلیفه بن الحسین الماستری بمساعی الصدر الاعظم شمس الدین محمد بن علی النطنزی فی سنه اربع و سبعمائه» بین قسمت های مختلف این جامع اختلاف فاحشی دیده میشود که نمودار یک انقلاب در عالم معماری است که در فاصلهء ناچیز از زمان روی داده است. (از آثار ایران ج1 ص37 ببعد). و رجوع به کتاب مزبور صفحات یاد شده شود.