جاودان

«لغت نامه دهخدا»

[وِ] (ص، اِ، ق) مخفف جاویدان است. (برهان). همیشه . دایم. (برهان) (آنندراج). همواره. باقی. پیوسته. (آنندراج). همیشگی. (شرفنامه). جاوید. جاویدان. جاودانه. (آنندراج) (انجمن آرا). رجوع بکلمات فوق شود. مؤبد. ابدی. پاینده. مخلد. خالد. جاودانی. پایدار(1) :
همه نیکویی پیشه کن گر توان
که بر کس نماند جهان جاودان.فردوسی.
چو گشتاسب می خورد بر پای خاست
چنین گفت کای شاه با داد و راست
بشاهی نشست تو فرخنده باد
همان جاودان نام تو زنده باد.فردوسی.
که شاه جهان جاودان زنده باد
که ما بازگشتیم پیروز و شاد.فردوسی.
ترا جاودان شادمان باد دل
ز درد و ز غم گشته آزاد دل.فردوسی.
بشادی زیاد و جز او کس مباد
جهان را جهان دار تا جاودان.فرخی.
همی تا جاودان را نام در تازی ابد باشد
ملک محمود را شادی و شاهی جاودان باشد.
فرخی (از آنندراج).
سخنگوی جان جاودان بودنی است
نه گیرد تباهی نه فرسودنی است.اسدی.
بدست آور از آب حیوان نشان
بخور زو و پس شاد زی جاودان.اسدی.
در این فانی اگر نیکی گزینی
از این فانی برآید جاودانت.ناصرخسرو.
باد چون جان جاودان عمرش که من
جان بر او هم جاودان خواهم فشاند.
خاقانی.
تا طراز ملک را نام است نامش باد و بس
بر طراز ملک نقش جاودان انگیخته.
خاقانی.
خفته بودم همتم بیدار کرد
این ریاضت جاودان خواهم گزید.خاقانی.
نیست جهانم بکار بی در میمون تو
ور بودم فی المثل عمر در او جاودان.
خاقانی.
بر دیدهء خویش چون کبوتر
جز نام تو جاودان مبینام.خاقانی.
ندارد جاودان طالع یکی خوی
نماند آب دایم در یکی جوی.نظامی.
تو دایم مان که صحبت جاودان نیست
من ار مانم و گر نه باک از آن نیست.نظامی.
تا بتوانی خسته مگردان کس را
بر آتش خشم خویش منشان کس را
گر راحت جاودان طمع میداری
میرنج همیشه و مرنجان کس را.عطار.
فقر از اینرو فخر آمد جاودان
که بتقوی ماند دستش نارسان.
مولوی (مثنوی).
جاودان قصر تعالیت چنان باد که مرغ
نتواند که بر آن جای کند غیر همای.سعدی.
زانکه از عمر جاودان با پیر
با جوانیش یک نفس خوشتر.ابن یمین.
وصال او ز عمر جاودان به
خداوندا مرا آن ده که آن به.حافظ.
دلا دایم گدای کوی او باش
بحکم آنکه دولت جاودان به.حافظ.
|| (اصطلاح فلسفه) اسپینوزا(2) در میان فلاسفهء قائل به ماوراءالطبیعه بصورت قاطعی اندیشهء «جاودانی»(3) را به اندیشهء «وجود مطلق»(4) یا «کون جامع»(5) که خود با اندیشهء «خدا» مربوط است پیوسته می داند. بنظر او کون جامع فارغ و خارج از زمان میباشد و «جاودانی» مظهریست از مظاهر «مدت»(6). جهان اگر بدینصورت نگریسته شود مسألهء «جاودانی» قابل بحث است. «فنومنیست های عقل گرای»(7) چون «رنوویه»(8) معتقدند که جهان را نباید یک «جاودانی» نامعقول انگاشت. فنوم��یست های تجربی»(9) چون «استوارت میل»(10) معتقدند که فرض یک زمان لایتناهی غیرقبال پذیرش نیست. (از لاروس). || آن جهان. (شرفنامهء منیری) (برهان).
(1) - eternel.
(2) - Spinoza.
(3) - eternite.
(4) - etre absolu.
(5) - Substance.
(6) - Duree.
(7) - Phenomeniste rationaliste.
(8) - Renouvier.
(9) - Phenomeniste empiriste.
(10) - Stuart Mill.