جبیل

«لغت نامه دهخدا»

[جُ بَ] (اِخ) شهری است از سواحل دمشق. (منتهی الارب). این شهر در اقلیم چهارم بطول شصت درجه و عرض سی درجه قرار دارد و شهری است مشهور که بفاصلهء هشت فرسخی بیروت واقع شده از فتوحات یزیدبن ابوسفیان است و تا 596 ه . ق. بدست مسلمین بود و در آن تاریخ مورد حملهء غربیها قرار گرفت و بتصرف آنان درآمد و پیوسته در تصرف آنان بود تا سال 583 ه . ق. که صلاح الدین یوسف بن ایوب آنجا را فتح کرد و طایفه ای از کردها را در آن محل سکونت داد تا آن را محافظت کنند. و تا سال 593 بهمین وضع باقی بود و در آن تاریخ کردها آنجا را فروختند و از آنجا کوچ کردند و هم اکنون [ عصر یاقوت حموی ] در تصرف غربیها است. (از معجم البلدان). این قصبه و اسکله در ساحل سوریه و میان بیروت و طرابلس قرار دارد و بسیار قدیمی است و در تصرف فنیقیها بود و آن را بنام افایا مینامیدند. و عبرانیها جیبال و یونانیها بیبلوس میگفتند و فنیقیها در آنجا معابدی داشتند که در اساطیر قدیم شهرتی داشته اند. و در عصر خلافت عمر بدست یزیدبن ابی سفیان فتح شد و در جنگهای صلیبی بتصرف فرنگیها درآمد و بعدها صلاح الدین آنجا را از دست آنها درآورد و بسال 689 بتوسط ملک اشرف صلاح الدین خلیل بن قلاوون حاکم مصر از تصرف صلیبیها خارج گردید و سپس بتصرف عثمانیها درآمد. این ناحیه سرزمین آباد و پیشرفته ای بود و علماء مشهوری از آنجا برخاسته بودند ولی در زمان صلیبیها رو به انحطاط رفت. یکی از شهرهای بزرگ و نامور فنیقیه عبارت بود از گوبل(1) در شمال که یونانیان آن را بوبلس یا بیبلس(2) نامیده اند و اکنون شهر کوچکی است بنام جبیل (جبله). (از فرهنگ ایران باستان ص135). و رجوع به قاموس کتاب مقدس و سفرنامهء ناصرخسرو ص18 شود.
(1) - Gubla.
(2) - Byblos.