جخج

«لغت نامه دهخدا»

[جَ] (اِ) جخچ. جانوری است از جنس شپّره به بزرگی غلیواج و بر سر دوش ناخنها دارد و خود را سرنگون از درخت آویزد و فضله و سرگین خود را خورد. (برهان) (از انجمن آرا). نام جانوری است مانند شپره که بکلانی غلیواژ باشد و خود را سرنگون از دندان بیاویزد، گویند که سرگین خود را بخورد و خرپیوار نیز نامند. (از فرهنگ جهانگیری) :
ز جغد و بوم بصد بار شوم تر صد بار
ولی بطعمه و پیمانه جخج و کون همای.
سوزنی (از جهانگیری).
|| علتی را نیز گویند که مانند بادنجان از گلو و گردن مردم برمی آید و درد نمیکند. (برهان) (از جهانگیری). تخمه باشد که در گلو آید. و خرک نیز گویند. (لغت فرس از حاشیهء برهان چ معین). جخش. (حاشیهء برهان) :
از گردن او جخج درآویخته گوئی
خیکی است پر از باد درآویخته از بار.
لبیبی (از اسدی) (از جهانگیری).
تقویم به فرتان [ شاید: بفرغانه ] چنان خوار امسال
چون جخج به خمناوز و چون فنج به خالنگ.
قریع الدهر.
ای جهان را غم و اندیشه و رنج
کان ادبار و نحوست را گنج
ناخوشانید که بر حنجره جخج
ناگشاینده چو از همدان فنج.
سوزنی (از جهانگیری).