جرباء

«لغت نامه دهخدا»

[جَ] (اِخ) دختر عقیل بن علفه حارث مری. پدر وی از شاعران بزرگ دولت اموی بود و شعر نیکو میساخت و از اشراف و نجبای طائفهء بنومره بود که کسی را هم شأن و کفؤ خود نمیدانست چون نسب وی از هر دو سوی شریف بود و بزرگان قریش به مصاهرت با خانوادهء وی افتخار میکردند. و چون خلفا و اشراف با دختران ازدواج میکردند، این دختر وی بنام جرباء با یزیدبن عبدالملک ازدواج کرد و دختر دیگرش با سلمه بن عبدالله بن مغیره که از اشراف و بزرگان قریش بود تزویج کرد. دربارهء حمیت و غیرت وی داستانها گفته اند. جرباء اهل شعر و ادب نیز بود و ابیاتی در عقد الفرید از او ذکر شده که از آن جمله است:
کأن الکری اسقاهم صرخدیه
عقاراً تمشی فی المطا و القوائم.
گویند پدرش چون این شعر بشنید بر وی خشم کرد که صفات شراب را از کجا درک کرده ای و با شمشیر کشیده بر او حمله کرد. جرباء برادر خود عملس را بکمک طلبید، او هم بین پدر و دختر حایل شد. پدرش گفت: ترا خواهم زد. عملس پیشدستی کرد و پدر را با تیر زد. تیر به ران وی اصابت کرد و درغلطید. برادر و خواهر او را رها کردند و رفتند تا به آبی در آن نزدیک رسیدند، به اعراب آنجا گفتند: جذور در آن نزدیکیها زخمی شده، بکمک او بروید و آب همراه خود ببرید. (از عقدالفرید ج2 ص63) (از البیان و التبیین ج2 ص52).