«لغت نامه دهخدا»
[جَ ءِ] (اِخ) شیخ طاهربن صالح (یا محمدصالح)بن احمد دمشقی. وی یکی از علمای عصر خویش در دمشق بود و سمت بازرسی کتابخانه های آن شهر را داشت. او در جمع آوری نسخه های خطی و تحقیق دربارهء آنها میکوشید و در تأسیس «دارالکتب الظاهریه» دمشق کمکها کرد و نسخه هایی را که در کتابخانهء عمومی متفرق بود در آنجا گرد آورد، و نیز در به وجود آمدن «المکتبه الخالدیه» مساعدتها کرد و در 1914 م . به عللی به قاهره رفت و بسال 1918 م . به دمشق برگشت و به عضویت مجمع علمی عربی و مدیریت دارالکتب الظاهریه منصوب شد و پس از سه ماه در دمشق درگذشت. او راست: 1 - اتمام الانس فی عروض الفرس. رساله ای است در عروض و قافیهء فارسی. 2 - ارشادالالبا الی طریق تعلیم الف با. در ضمن این کتاب از مباحث لغوی و حروف هجا و ترتیب و رسم آنها و از حرکات و ضوابط و مفردات و اعداد و مسائلی در خصوص نطق و کتابت بحث کرده است. 3 - بدیع التلخیص و تلخیص البدیع. 4 - تدریب اللسان علی تجریدالبیان. 5 - تسهیل المجاز الی فن المعمی و الالغاز. 6 - التقریب لاصول التعریب. در این کتاب بخشی از کلمات معرب را آورده و طریقی را که در تعریب آن ها بکار رفته بیان کرده است. 7 - التمرین علی البیان و التبیین. 8 - تمهیدالعروض الی فن العروض. 9 - توجیه النظر الی اصول علم الاثر. مصنف در تعریف آن گفته است: اصولی است که مطالعه کنندگان حدیث و تواریخ و سیر را سودمند است و بیشتر مطالب آن از کتابهای اصول فقه و حدیث گردآوری گردیده است. 10 - جدول الحروف العربیه القدیمه و الحدیثه و الهندیه و الیونانیه الخ. و در آن از رسم خط و حرکات و اشکال سخن رفته است. 11 - الجواهر الکلامیه فی العقائد الاسلامیه. این کتاب در توحید است. 12 - حدائق الافکار فی رقائق الاشعار. 13 - الحکم المنثوره. 14 - دائره فی معرفه الاوقات و الایام. 15 - رسائل فی علم الخط. 16 - شرح خطب ابن نباته. 17 - شرح خطبه الکافی. در این کتاب از ریشه های لغت و نحوهء اشتقاق و نشوء آنها بحث شده است. 18 - عمده المغرب و عده المعرب. قصیده ای است دربارهء الفاظ نحوی. 19 - الفوائد الجسام فی معرفه خواص الاجسام. این کتاب در طبیعیات است. 20 - مدالراحه لاخذالمساحه. 21 - مراقی علم الادب. این کتاب شامل کتابهای «ارشادالالبا الی طریق تعلیم الف با» و «التمرین علی البیان و التبیین» و «تدریب اللسان علی تجریدالبیان» است که مذکور افتاد. 22 - منیه الاذکیاء فی قصص الانبیاء. این کتاب ترجمه ای است از ترکی. 23 - میزان الافکار شرح معیارالاشعار. در عروض و قوافی. (از معجم المطبوعات). وی بسیاری از زبان های شرقی از قبیل عبری، سریانی، حبشی، زواوی، ترکی و فارسی را نیکو میدانست. (از اعلام زرکلی). و رجوع به همین کتاب شود.