جعبه

«لغت نامه دهخدا»

[جَ بَ / بِ] (از ع، اِ) تیردان. ترکش. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء). کنانه. شغا. کیش. وفضه :
گر نیست به جعبه ش در چون تیر جوابی
کس دست نگیرند ز تیر و ز نبالش.
ناصرخسرو.
از جوشن خصم جعبه گردد
تیر تو چو خارهای ماهی.
سیدحسن غزنوی.
بفکنده سپر که می نیابد
در جعبهء فکر تیر دیگر.
اثیر الدین اخسیکتی.
تیر اگر بر نشانه ای راندی
جعبه را بر نشانه بنشاندی.نظامی.
همه ساز لشکر به ترتیب جنگ
برآراست از جعبهء نیم لنگ.نظامی.
مگر تیرش از جعبهء آرش است
که از نوک او خاره با خارش است.نظامی.
تیر جعبهء حجت، جمله بینداخت.(گلستان).
گفتن که نه از وداد باشد
پیمودن باد باد باشد
تیری که نه بر هدف گراید
آن به که ز جعبه برنیاید.امیرخسرو دهلوی.
|| سبد کوچکی که گل یا میوه در آن گذارند. || سرپوش. (آنندراج) :
باشد از غنچهء گل جعبه و از گل طبقش
که صبا توشه(1) به فردوس برد بوی ترا.
تأثیر.
|| صندوقچه و تبنگو و هر چیزی که مانند صندوق کوچک باشد و در آن کاغذ و دفتر و اشیاء نفیس را نهند و در آن را ببندند. (ناظم الاطباء). مجری. محوره. صندوقچه. قوطی. حقه. درج. محفظه ای برای نگاه داشتن چیزها: جعبهء بزک. جعبهء جواهر. جعبهء گز. || نام سازی است :
جعبهء کودک خوش دلکش
راه اشکر همی سراید خوش.مسعودسعد.
چون فروراند زخمه بر جعبه
هر که بشنید گرددش سغبه.مسعودسعد.
|| لوله. || لولهء توپ. || کانال. (دزی). || بزرگترین ظرفهائی که در آن آشامیدنی ریزند. (اقرب الموارد).
- جعبهء آواز؛ در تداول عامه گرامافون را میگویند. جعبهء صوت.
- جعبهء ابزار؛ صندوقچه ای که رانندگان اتومبیل ابزارهای اتومبیل چون آچار و پیچ و جز آن را در آن می گذارند. هر جعبه ای که ابزار و آلت در آن نهند.
- جعبهء ابزار میکرسکپ؛ شامل سوزن، اسکالپل، قیچی، پنس و گاهی دارای تیغ دسته دار میباشد. (گیاه شناسی ثابتی ص 12).
- جعبهء بزک؛ جعبهء لوازم آرایش. جعبه ای که اسباب و لوازم آرایش را در آن گذارند.
- جعبهء جواهر؛ جعبه ای که جواهر و زینت آلات را در آن گذارند.
- جعبهء سنگ؛ جعبهء وزنه. رجوع بهمین ماده شود.
- جعبهء صوت؛ جعبهء آواز. رجوع بهمین ماده شود.
- جعبهء وزنه؛ جعبه ای که وزنه ها یا سنگهای ترازو را در آن میگذارند. جعبهء سنگ. رجوع به کارآموزی داروسازی ص 9 شود.
(1) - در غیاث اللغات آمده است: گرصبا تحفه ...