جمست

«لغت نامه دهخدا»

[جَ مَ] (ع اِ) گمست. جمشت. جوهری است فرومایه و کم قیمت و رنگش کبود مایل بسرخ، زرد، سرخ و سفید باشد. (فرهنگ فارسی معین). جوهری باشد فرومایه و کم قیمت و رنگش بکبودی مایل است و بعضی گویند کبودی است بسرخی مایل و معدن آن بمدینهء طیبه نزدیک است و گویند از ظرفی که از آن سنگ بسازند هرچند شراب خورده شود مستی نیاورد و اگر پاره ای از آن سنگ در قدح شراب اندازند همین خاصیت دهد و اگر شب در زیر بالین اندازند خوابهای نیکو ببینند و از احتلام ایمن شوند و آنرا بعربی معشوق خوانند(1). و بعضی گویند جوهری است مانند لعل. (برهان). نوعی از سنگ های گران قیمت است. (فرهنگ لغات شاهنامه). از دهی بنام صفراء که تا مدینه سه روز فاصله دارد می آورند. (اقرب الموارد) :
دین من خسروی است همچو میَم
گوهر سرخ چون دهم بجمست؟خسروی.
|| کنایه از مردم بداصل و جاهل. (برهان). رجوع به جُمْری شود.
(1) - محشی «تحب الذخائر» گوید: صاحب برهان گوید: عرب آن را معشوق نامند اما ما این لفظ را در دواوین لغت که در دسترس ماست نیافتیم ولی در محیط المحیط در مادهء جمس آمده و این فرهنگ سقط بسیار دارد. (حاشیهء برهان چ معین).