چار تکبیر زدن

«لغت نامه دهخدا»

[تَ زَ دَ] (مص مرکب)کنایه از نماز جنازه هم هست که بعد از آن میت را وداع کنند. (برهان). نماز جنازه کردن زیرا که در نماز جنازه چهار تکبیر مقرر است. (آنندراج) :
هر دم از ماتم برگی نتوان آه کشید
چار تکبیر بر این نخل خزان دیده زدیم.
صائب (از آنندراج).
|| کنایه از ترک محلی کردن و تبرای مطلق از ماسوی نمودن باشد. (برهان). کنایه از ترک نمودن همه چیز را. (آنندراج). یکباره ترک چیزی یا ترک کسی گفتن :
سه شراب حقیقتی بخوریم
چارتکبیر بر مجاز زنیم.سنایی.
اتابک ایلد گزشاه جهانگیر
که زد بر هفت کشور چار تکبیر.نظامی.
من همان دم که وضو ساختم از چشمهء عشق
چار تکبیر زدم یکسره بر هرچه که هست(1).
حافظ.
کبریای حرم حسن تو چون روی نمود
چار تکبیر زدیم از همه بیزار شدیم.
(از قره العیون ملا محسن فیض).
(1) - اهل تشیع از حضرت صادق (ع) روایت کنند که رسول خدا تکبیر میگفت بر قومی پنج و بر قوم دیگر چهار بار و هر گاه بر مردی چهارتکبیر میگفت متهم میشد بنفاق ممکن است حافظ عوالم هستی و اعیان موجودات را چنان پست و نازل شمرده که چهارتکبیر را استعمال فرموده است. عرفا منظور از چهارتکبیر را اشارت از چهار فنا دانند: فنای آثاری، فنای افعالی، فنای صفاتی، فنای ذاتی. پس از خواجه نیز. عرفای شیعه این کلمه را استعمال کرده اند. فروغی بسطامی گوید: چارتکبیر بزن ز آنکه ببازار جهان
بایع و مشتری و سود و زیان اینهمه نیست.
(حافظ شیرین سخن تألیف دکتر معین ص 309).