چاوش

«لغت نامه دهخدا»

[وُ] (ترکی، ص، اِ)(1) نقیب لشکر. (آنندراج) (غیاث). چاووش. (ناظم الاطباء). نقیب سپاه. (فرهنگ نظام). آنکه در جنگ فرمان حمله دهد و سپاهیان را تشجیع و تشویق کند :
گر حاجب تو پوشد پیکار را زره
ور چاوش تو بندد پرخاش را کمر.
امیرمعزی.
تو قاهر مصر و چاوشت را
بر قاهره قهرمان ببینم.خاقانی.
نفیر چاوشان از دورشو دور
ز گیتی چشم بد را کرده مهجور.نظامی.
ز دل دادن چاوشان دلیر
دلاور شده گور بر جنگ شیر.نظامی.
پسر چاوشان دید و تیغ و تبر
قباهای اطلس کمرهای زر.نظامی.
|| کسی که در دربار شاهان یا در نزد امراء و بزرگان وظیفه دار امور تشریفاتی بوده و در روزهای سلام اشخاص را به حضور آنان معرفی مینموده است. رئیس تشریفات :
چاوش اوهام نتواند رسیدن
تا کجا تا آخرین صف روز بارت.انوری.
نه نه قباد مخوان کیقباد خوانش از آنک
قباد چاوش روز سلام او زیبد.خاقانی.
|| نقیب قافله. (آنندراج) (غیاث). نگهبان و مراقب کاروانیان. || دربان. (فرهنگ نظام) :
ای چاوش سپید تو هم خادم سیاه
خورشید روم پرور و ماه حبش نگار.
خاقانی.
خلیل از خیلتاشان سپاهش
کلیم از چاوشان بارگاهش.نظامی.
روزها شد که بنده می آید
بر در و ره نمیدهد چاوش.پوربهای جامی.
و رجوع به چاووش شود.
(1) - بضم سوم = چاووش (ه م) ترکی، حاجب؛ نقیب قافله. «جغتایی 281» کاشغری گوید: «جقش، الذی یسوی الصفوف فی الشوب و یزع الجند عن الظلم.» «دیوان لغات الترک ج 1 ص 307»؛ در ترکی cawshبمعنی فراش، فراش حضور است. در سابق این کلمه بمعنی دسته ای بود مرکب از 630 فراش تشریفاتی که در خدمت دیوان های دولتی بودند و در رأس موکب (شاه) در مراسم عمومی حرکت میکردند. رئیس آنان چاوش باشی نایب رئیس دیوان صدراعظم، وزیر نظمیهء عمومی، معرف سفیران و رئیس تشریفات بود. کلمه cawsh از نظر وجه اشتقاق بقول Vambery به چو caw(اعلان، خطاب) مرتبط است. «دائره المعارف اسلام: چوش». (حاشیهء برهان قاطع چ معین).
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر