«لغت نامه دهخدا»
[چَ / چِ مَ / مِ یِ حَیْ / حِیْ] (ترکیب اضافی، اِ مرکب) آب حیوان. (ناظم الاطباء). چشمه ای است که هر کس از آب آن بخورد زندهء جاوید می شود و خضر پیغمبر از آن آب خورده است. مرادف چشمهء خضر. (از فرهنگ نظام). کنایه از آب حیات و آب زندگی. چشمهء حیات. چشمهء زندگی : سخای او به چه ماند؟ به معجز عیسی لقای او به چه ماند؟ به چشمهء حیوان. فرخی. از دو رخ تو نور برد چشمهء خورشید وز دو لب تو طعم برد چشمهء حیوان.قطران. گر تو خود گوسفند او باشی بخوری آب چشمهء حیوان.ناصرخسرو. چاشنی گیران از چشمهء حیوان گوئی شربت شاه سکندر سیر آمیخته اند.خاقانی. کآب جگر چشمهء حیوان اوست چشمهء خورشید نمکدان اوست.نظامی. چگونه چشمهء حیوان بدست آرم بدین وادی که اندر قعر تاریکی چو اسکندر فروماندم. عطار. ز کار بسته میندیش و دل شکسته مدار که آب چشمهء حیوان درون تاریکی است. سعدی. تشنهء سوخته بر چشمهء حیوان چو رسد تو مپندار که از پیل دمان اندیشد.سعدی. رجوع به چشمهء حیات و چشمهء خضر و چشمهء زندگی شود. || کنایه از لب و دهان معشوق : بسیار چو ذوالقرنین آفاق بگردیده ست این تشنه که میمیرد بر چشمهء حیوانت. سعدی. چه گویم آن خط سبز و دهان شیرینت بجز خضر نتوان گفت و چشمهء حیوان. سعدی.