حجت

«لغت نامه دهخدا»

[حُجْ جَ] (ع اِ) یکی از دوازده مبلغ باطنیان هر امام، و آن رتبتی است فوق داعی و دون داعی مأذون، و حجت خراسان لقب ناصرخسرو شاعر است :
حجت و برهان مجوی جز که ز حجت
چون عدوی حجتی و داعی و مأذون.
ناصرخسرو.
و حجت درجهء چهارم است از درجات هفتگانهء باطنیان و درجات این است: مستجیب، مأذون. داعی، حجت، امام، اساس و ناطق و هریک از دوازده حجت، مأمور منطقه ای از زمین باشند که آن منطقه را جزیره نامند. مقامی روحانی است اسماعیلیه را. تهانوی گوید: سبعیه گویند ناطقان هفت باشند: آدم، نوح، ابراهیم، موسی، عیسی، محمد، محمد مهدی، و میان هریک از ایشان هفت امام باشند. و در هر عصر و زمان هفت مقتدی بر زمین باشند: امام، که از خداوند گیرد، حجت از امام گیرد، ذومصه که از حجت گیرد، باب یا داعی کبیر، داعی مأذون، مکلب، مؤمن. (کشاف اصطلاحات الفنون در کلمهء سبعیه).
حجت ز بهر شیعت حیدر گفت
این خوب و خوش قصیدهء غرا را.
ناصرخسرو.
از حجت میگوی سخنهای بحجت
زیرا که ضیائی تو و اینها چو هبااند.
ناصرخسرو.
یکی رایگان حجتی گفت بشنو
ز حجت مر این حجت رایگان را.
ناصرخسرو.
منکر مشو اشارت حجت را
زیرا هگرز حق نشود منکر.ناصرخسرو.
بر گنج نشست کرده حجت
جان کرده منقا و دل مصفا.ناصرخسرو.
ز حجت شنو حجت منطقی
ز هر عیب صافی چو زرّ عیار.ناصرخسرو.
و گر پندگیری بحجت بحشر
ترا پند او بس بود دستگیر.ناصرخسرو.
ای حجت بسیار سخن دفتر پیش آر
وز نوک قلم دُرّ سخنهات فرو بار.
ناصرخسرو.
فضل سخن کی شناسد آنکه نداند
فضل اساس و امام و حجت و مأذون.
ناصرخسرو.
|| ظاهراً کسی چون قطب صوفیان. چنانکه گویند زمین از حجت خالی نباشد و صاحب کشف المحجوب گفته است خداوند تعالی هرگز زمین را بی حجت ندارد. || در اصطلاح محدثان آنکه بر سیصدهزار حدیث با سند آنها و احوال رواه آنها احاطت داشته باشد. (کشاف اصطلاحات الفنون). آنکس که صدهزار حدیث را متناً و سنداً از بر داشته باشد «حافظ» خوانند و کسی که سیصد هزار آنچنانه از بردارد «حجت» و کسی که همهء أحادیث را از بردارد «حاکم» خوانند. (ریحانه الادب ذیل کلمهء حافظ). رجوع به کلمهء حافظ در همین لغت نامه شود. در اصطلاح رجال و درایه الحدیث از الفاظ مدح است که دربارهء هرکس اطلاق شود مدح کامل او را افادت کند: بعثه سراجاً منیراً و مبشراً و نذیراً و هادیاً و مهدیاً و رسولاً مرضیاً داعیاً الیه و دالاعلیه و حجه بین یدیه. (تاریخ بیهقی ص 298). || لقبی که امروز برخی از روحانیان را دهند و گاه آنرا باکلمهء الاسلام ترکیب کرده حجه الاسلام گویند، و اگر احترام بیشتری برای او خواهند آنرا با کلمهء الله ترکیب کنند: حجه الله فی الارضین. و در قدیم نیز حجت را با «الحق» و «والدین» و «الاسلام» و غیره ترکیب کرده اند. رجوع به هریک از این کلمات شود :
حجت الحق عالم مطلق وحیدالدین که هست
ملجأجان من و صدر من و استاد من.
خاقانی.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر