«لغت نامه دهخدا»
[حَ جَ رُلْ یَ](1) (ع اِ مرکب)سنگ جهودان. سنگ یهودا. حجر یهودی. زیتون بنی اسرائیل. سنگی است بشکل بلوط و مایل بسفیدی با خطوط متوازیه و در آب نرم شود و طعمی ندارد و محمد بن احمد گوید: که نر و ماده میباشد. مادهء او مستدیر و مخطط بسیاهی و سرخی مثل دستنبویه و بقدر جوزی است و جهت حصاه زنان مجرب و نر او بشکل بلوط و مخصوص حصاه مردان است. در اول گرم و در دوم خشک. و گویند معتدل است و مدر بول و مانع تولد حصاه و از یکدانگ تا نیم مثقال او با 50 مثقال آب مفتت سنگ گرده و مثانه و طلای او جهت التیام جراحت و با عسل جهت تلیین صلابات نافع و مضر معده و سپرز و مصلحش تخم کرفس و عسل است. و گویند مضر جگر و مصلحش صمغ است. (تحفهء حکیم مؤمن). و حمدالله مستوفی در نزهه القلوب گوید: مانند جوز کوچک است زیتونی رنگ، مخطط، گرد و دراز میباشد و بر سواحل دریاها باشد و در همه روزها متحرک بود الا روز شنبه که آرام گیرد بدین سبب او را حجر یهودی گویند. و صاحب اختیارات بدیعی گوید: سنگی است مانند زیتون و آنچه بزرگ بود نزدیک بیضهء کبوتر بود و خطوط بسیار بر وی پیدا بود موازی یکدیگر، و حجرالزیتون نیز خوانند و گویند از ملک شام میروید و اکثر دراز بود و گرد نیز بود، و بهترین وی زیتون شکل بود، نافع بود جهت سنگ گرده نیم مثقال به آب گرم جهت ریگ مثانه همچنین اگر به آب برگ ترتیزک بسایند و لعق کنند نیکوتر بود، عسرالبول را نافع بود لیکن مضعف معده بود و موافق وی نبود و اشتهاء ببرد و اسحاق گوید: مضر است بسپرز و مصلح وی عسل است. و هرمس حکیم گوید: حجر یهودی چون با خون خفاش سحق کنند و در چشم کشند موی مژه که ریخته باشد برویاند و موی ابرو و همچنین سبیل، چون بر وی مالند. و جالینوس گوید: در طبیعت معتدل بود و معدهء سرد را بد بود و مصلح آن تخم کرفس بود. و فولس گوید: خون مقعد قطع کند. و در تذکرهء داود انطاکی آمده است: و یسمی زیتون بنی اسرائیل و هو حجر یتکون ببیت المقدس و جبال الشام و یکون املس مستدیراً و مستطیلاً و اجوده الزیتونی المشتمل علی خطوط مقاطعه و هو حار فی الاولی یابس فی الثانیه اذا حک و شرب بالماء الحار فتت الحصی و منع تولده و لو فی المثانه و ان ذر فی الجروح الحمها و یطلی بالعسل علی الصلابات فیحللها و هو یضر الکبد و یصلحه الصمغ و شربته نصف درهم -انتهی. و ابن البیطار در مفردات خود آرد: قال الدیسقوریدوس فی الخامسه: هو حجر بفلسطین شبیه فی شکله بالبلوط ابیض خشن الشکل جداً فیه خطوط متوازیه کانها خطت بالبیکار، و هو حجر ینماع بالماء لا طعم له و اذا اخذ منه مقدار حمصه و حک علی مسن الماء کما تحک الشیاف و شرب بثلاث قوابوسات ماءٌ نفع من عسر البول و فتت الحصاه المتولده فی المثانه. قال جالینوس: لما جربت هذا الحجر فی من به حصاه فی مثانته مانفع شیئا و ��کنه فی الحصاه المتولده فی الکلیتین قوی جداً. لی جمعت هذا الحجر من ارض الشام بجبل بیروت بموضع یعرف منه بسوق جوینه، بضیعه تسمی الجعیثه و من هناک یؤتی به الی دمشق -انتهی. و صاحب مخزن الادویه گوید: حجرالیهود، حجرالزیتون است. (1) - Cidaris. Lapis judaicus. pierre judaique.