حسن حبل المتین

«لغت نامه دهخدا»

[حَ سَ نِ حَ لُلْ مَ](اِخ) (سید...) برادر کوچک مؤیدالاسلام سیدجلال الدین صاحب روزنامهء «حبل المتین» منتشر در کلکته میباشد. او و برادر بزرگترش سیدمحمدعلی آقابزرگ پسران سیدمحمدرضا مجتهد کاشانی از علمای روحانی آغاز قرن چهاردهم هجری بودند، و برای شناسایی هریک به جای خود مراجعه شود.
توقیف و تبعید سیدحسن قبل از مشروطیت: اگرچه سیدحسن از عین الدوله هواداری میکرده لیکن دشمنی میرزاعلی اصغر اتابک با مؤیدالاسلام سبب شد که در سال 1319 ه . ق. به خانهء سیدحسن ریختند و او را نزد عین الدوله حاکم تهران بردند. عین الدوله او را در مبارک آباد یکسال تحت نظر گذاشت و سپس بهند تبعید کرد. سیدحسن پس از دو سال ماندن نزد برادرش مؤیدالاسلام ناشر «حبل المتین» در کلکته، به تهران بازگشت روزنامهء «حبل المتین» تهران را پایه گذاری کرد. نخستین شمارهء این روزنامه در دوشنبهء پانزدهم اردیبهشت ماه 829 شمسی، جلالی و 29 آوریل 1907 م. یعنی پس از چهارده سال از تأسیس «حبل المتین» کلکته که توسط مؤیدالاسلام پخش میشد، در تهران پخش گردید. در سرلوح این روزنامه مدیرکل «جلال الدین حسینی مؤیدالاسلام» و نایب مدیر «میرزا سیدحسن کاشانی» معرفی شده بود. ولیکن کارها، همه به عهدهء سیدحسن بوده است. و او آنرا شعبه و شاخه ای از حبل المتین کلکته میشمرد، و سال تأسیس حبل المتین کلکته یعنی سال 1311 ه . ق. را بر آن نوشته بود. و تا توپ بستن مجلس به همین شکل ادامه داشت و از مشروطیت دفاع میکرد. کسروی گوید: در داستان پیمان روس و انگلیس و رخدادهای دیگر در این روزنامه گفتارهای پرمغز نوشت و سیدحسن پس از آن بدخواهی ها که با جنبش مشروطه خواهی کرده و به هواداری عین الدوله آن دشمنی ها را با کوششهای دو سید (بهبهانی و طباطبائی) کرده بود. این زمان به نیکی ها برخاست و شکست را بدین سان بست. (تاریخ مشروطهء کسروی).
یکی از همکاران باأرج سیدحسن در پخش «حبل المتین» نویسندهء معروف شیخ یحیی کاشی است که مدتی نیز سردبیر روزنامهء ایران بوده است. پس از توپ بستن مجلس در 26 جمادی دوم 1326 ه . ق. تقی زاده و مساوات و ملک المتکلمین به خانهء عین الدوله رفته و از آنجا به خانهء سیدحسن که نزدیک بود میروند، لیکن زنان سیدحسن از ترس قزاقهای شاه شروع به زاری کرده به ایشان پناه نمیدهند همین که ایشان بیرون می آیند چند تن از آنان بدست قزاقها اسیر میشوند و سیدحسن در آغاز در میان آب انبار خانه پنهان شده و سپس به سفارت انگلیس رفته و همراه تقی زاده پناهنده شد و بدین روش از گرفتار شدن به سرنوشت جهانگیرخان و ملک المتکلمین رهیده و در پایان به اتفاق چهار تن دیگر از طرف شاه به قفقاز تبعید شد، لیکن پس از مدتی توقف در رشت شمارهء نخستین روزنامهء «حبل المتین» را در محرم 1327 ه . ق. منتشر کرد و چهار ماه ادامه داد و سپس همراه مجاهدان مشروطه خواه بسرداری محمدولیخان سردارسپه و سرداریحیی به تهران آمده و پس از اخراج شاه و پایان دادن به استبداد صغیر، سیدحسن روزنامه را دوباره منتشر کرد.
توقیف حبل المتین: دورهء جدید حبل المتین در ماه جمادی دوم آغاز شد و در شمارهء ششم (1327 ه . ق.) بمناسبت مقاله ای که بعنوان «اذا فسد العالم فسد العالم» بقلم سیدنورالدین پسر سیداسدالله خرقانی منتشر ساخت، تحت تعقیب قرار گرفت. مشروطه خواهان که به آسانی شاه را اخراج کرده و پسرش را بجای او نشانده بودند چنان مغرور بودند که نیازی به تصفیهء دستگاه فاسد استبدادی نمیدیدند و این دستگاه فاسد برای جلوگیری از پیشرفت نهضت از هیچگونه خرابکاری کوتاهی نکرد. از جمله این مقاله را بهانه کرده و عوام را تحریک کردند و محکمه ای به عضویت معاون حضرت و صدرالاشراف و مشاورالملک و شیخ هادی که همگی از اطرافیان محمدعلی شاه بودند تشکیل داده و سیدحسن حبل المتین را به پرداخت 250 تومان و سه ماه زندان و 23 ماه توقیف روزنامهء «حبل المتین» محکوم کردند. روزنامهء حکمت چ مصر دربارهء این حکم ضد آزادی مقاله ای به عنوان «پاداش خدمات هجده سالهء حبل المتین» منتشر کرد و حکم را از نظر قانونی باطل شمرده گوید: محکومیت او برای گرفتن انتقام از مقالات آزادیخواهانهء او پیش و پس از انقلاب مشروطیت بوده است. این حکم ظالمانه در افکار عمومی مردم ایران سوء اثر بخشید و وزیر عدلیه مجبور شد برای نخستین بار به تشکیل محکمهء تمیز (دیوان عالی کشور) تن دردهد. و این دیوان محکومیت سیدحسن را لغو کرد. لیکن سیدحسن حبل المتین پس از آزادی از ترس دستگاه فاسد از اقدامات سیاسی دست برداشت و خانه نشینی گزید تا آنکه در تهران درگذشت. (از تاریخ مشروطهء کسروی) (تاریخ جراید صدر هاشمی) (تاریخ بیداری ایرانیان چ2 ج2 ص397).
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر