«لغت نامه دهخدا»
[حُ سَ نِ] (اِخ) ابن محمدتقی بن محمدعلی نوری مازندرانی محدث رجال شناس معاصر معروف به حاج میرزاحسین نوری در 1254 ه . ق. / 1838 م. در فومن مازندران متولد گشت و به عراق مهاجرت کرد و در نجف در 17 جمادی دوم 1320 ه . ق. /1902 م. درگذشت. او راست: «فصل الخطاب فی تحریف الکتاب» که موجب طعن بر وی گردید و کتابی بنام «کشف الارتیاب» در رد آن نوشته شد و حاجی نوری نیز ردی بر «کشف الارتیاب» نگاشت(1) و حاج شیخ آقا بزرگ تهرانی مؤلف ذریعه کتابی بنام «النقداللطیف» در محاکمه میان ایشان با تأیید حاجی نوری نگاشت. (ذریعه ج10 ص220). و نیز او راست: «مستدرکات الوسائل» که ذیلی است بر کتاب «تفصیل وسائل الشیعه» تألیف شیخ حر عاملی که در سه جلد بزرگ چاپ شده و اخیراً نیز در چندین مجلد تجدید چاپ شده است. دیگر از آثار او «دارالسلام» در خواب نما شدن و «کشف الاستار» و «البدر المشعشع فی ذریه موسی المبرقع» و «تحفه الزائر» و «جنه الماوی» و «حاشیهء منتهی المقال» و «سلامه المرصاد» و «شاخهء طوبی» و «صحیفهء علویه» و «صحیفهء سجادیهء چهارم» که ذیل است بر «صحیفهء سجادیه سوم» تألیف عبدالله افندی و «ظلمات الهاویه» و «فیض قدسی» در تاریخ خاندان مجلسی و «کلمهء طیبه» و «لؤلؤ و مرجان» که در آن به روضه خوانان تاخته و موجب دشمنی آنان و طعن بر وی گردید. و مستدرک مزار بحار و «معالم العیر» که مستدرک جلد هفدهم بحار است و «مواقع النجوم» و «میزان السماء» و «النجم الثاقب» و «نفس الرحمان» که در احوال سلمان فارسی است. وی شاگرد شیخ عبدالحسین، شیخ العراقین و شیخ مرتضی انصاری و حاجی ملا علی کنی و میرزا محمدحسن شیرازی و سید مهدی قزوینی و میرمحمدهاشم خوانساری بوده است و معروف ترین شاگرد وی حاج شیخ آقا بزرگ تهرانی مؤلف الذریعه و حاج شیخ عباس قمی میباشند. (ریحانه الادب) (هدیه الاحباب ص180) (ذریعه) (اعیان الشیعه ج27 ص139) (ایضاح المکنون) (معجم المؤلفین) (هدیه العارفین ج1 ص330). قزوینی گوید: صاحب ترجمه کتابخانهء جامع و معتبری داشت که در ایران و عراق عرب نظیر آن در کمیت و کیفیت گویا یافت نمیشد ولی بعد از وفات او بکلی متفرق شد. وی پدرزن مرحوم شیخ فضل الله نوری مقیم تهران و جد مادری اولاد او بود و بسیاری از کتب نفیسهء نادرهء او را در شش سال قبل که راقم این سطور (قزوینی) به ایران مراجعت نمود نزد آقا ضیاءالدین نوری پسر شیخ فضل الله دید، ولی بعد از وفات او معلوم نشد عاقبت آن کتب به کجا انجامید. (وفیات معاصرین بقلم محمد قزوینی مجلهء یادگار سال3 شمارهء5). مقداری از این کتب که نزد خاندان بهزادی در تهران بود توسط حاج آقا حسین بروجردی خریداری شد و به عراق عرب منتقل گردید و اکنون در نجف در کتابخانهء مدرسهء بروجردی موجود است. (1) - این کتاب حاجی نوری چاپ نشده ولیکن نسخه های آن موجود است.