«لغت نامه دهخدا»
[حَ شَ تُزْ زُ] (ع اِمرکب) الکسینی. کشنین. حیفا. حبقاله. حبیقه. حشیشه الرمل. ابوریحان بیرونی در الجماهر فی معرفه الجواهر گوید: قال دیسقوریدس: بفلسطین نبات یسمی حشیشه الزجاج لانها تجلو الاوساخ التی فیه اذا خضخضت بالماء فی جوفه. قال حمزه: ان بقریه قهرود من قری قاشان باصبهان نباتاً ینبسط علی ألارض ثم یستحجر زجاجا ابیض صافیاً براقا. حمل الیه منه قطاع و ذکر انها کانت متشکله علی هیآت ضروب من النبات، و یستعمله اهل ملک النواحی فی الوان من الادویه و لم یشر الی شی ء منها و علی غرابه ذلک لایستبدعه من احاط بأمر البسذ علماً - انتهی. و داود در تذکره گوید: هو الکشنین و تسمی الحیفا تنبت بالسباخ و الحیطان. لها قضبان رقیقه الی الحمره و لها ورق مزغب و علیها شی ء کالارز. یعلق بالید و الثوب. شدیده المراره. یوخز بآذار. و هی بارده رطبه فی الثانیه. تحلل الاورام و تفتح السدَد شرباً و طلاءَ و تقلع الاثار. و اذا وضعت فی الزجاج نقته. و هی تضر الرأس و یصلحها السکنجبین، و شربتها الی درهمین - انتهی. و در ترجمهء صیدنهء ابوریحان بیرونی آمده است که: باسیوس گویند: او را الکسینی گوید و از خواص وی آن است که آبگینه را بدو روشن کنند... ابوحنیفه گوید: سرد است در اول و قابض است و جراحات را فراهم آرد و آماس بنشاند... صاحب تحفه گوید: گیاهی است که در شوره زار و محوطها میروید شاخهای او باریک و مایل به سرخی و برگش خشن و مزغب و بر شاخهای او چیزی شبیه به تخم بقدر برنج و خشن و بسیار تلخ و بر جامه میچسبد. در دوم سرد و تر و محلل اورام و رادع و مفتح سده و جالی و قابض، و چرک زجاج را بالکلیه رفع میکند و از این جهت به این اسم مسمی شده و زایل کنندهء بواسیر و در اوقیهء عصارهء او با شکر و عسل جهت سرفهء کهنه بسیار مؤثر و ضماد عصارهء او جهت اورام حاره و با سفیداب جهت جمره و نمله و با قیر و طی و روغن حنا و با پیه تر جهت نقرس و مالیدن برگ او جهت قوبا و غرغره او جهت ورم لوزتین و با روغن گل جهت درد گوش مفید... و مصلحش نبات و خشخاش و قدر شربتش تا دو درهم است - انتهی. و مؤلف اختیارات گوید: به پارسی گیاه آبگینه گویند و رازی گوید قابض بود مع رطوبت. مسکن اورام بلغمی بود. و عصارهء آن بواسیر را زایل کند، و سرفهء کهن را نافع بود و عصارهء آن با اسفیداج رجمره و غبره طلا کند نافع بود، و بر سوختگی آتش بهمین سبیل، غرغره به عصاره آن کردن ورم لوزیتن را نافع بود. و در موم روغن کردن جهت نقرس نافع بود. و بسیار خوردن محرور مزاج را صداع آورد و مصلح وی نبات و خشخاش بود.