خالویه

«لغت نامه دهخدا»

[لِ وَ یْهْ] (اِخ) نحوی وی جد حسین بن احمد نحوی مکنی به ابوعبدالله( 1)است ( 1) - حسین بن احمد در بین نحویان و اهل اشتقاق بنام ابن خالویهء نحوی مشهور است ابن خالویه همدانی الاصل و بغدادی النشاه و حلبی المسکن میباشد او از افاضل قرن چهار هجری قمری است و در ادب و لغت و صرف و نحو عرب از سرآمدان عصر خود بوده است بسال سیصد هجری قمری از همدان مولد خود ببغداد رفت و از ابوعمر زاهد و نفطویه و ابن الانباری و دیگر وجوه وقت ادب آموخت و از ابوسعید سیرافی قرائت فراگرفت و آوازه اش در تمامی بلاد اسلام منتشر شد و نزد سیف الدوله بن حمدان و دیگر اکابر آل حمدان قربی بسزا یافت نگفت پس دریافتم که به اسرار « اجلس » گفت و « اقعد » و خودش گوید: روزی وارد مجلس سیف الدوله شدم و در اذن جلوس و نیز روزی سیف الدوله که خود از « نیام » نشستن از « جلوس » است و « قیام » نشستن از « قعود » کلام عرب اطلاع کامل دارد زیرا بزرگان ادب بود از جمعی از علمای وقت که در مجلسش بودند پرسید که آیا اسم ممدودی سراغ دارید که جمعش مقصور باشد « عذرا » و دیگر « صحاری » جمعش « صحراء » همه اظهار بی اطلاعی کردند ابن خالویه گفت: آری دو اسم فعلًا سراغ دارم یکی بود که جمعش « صلفا » است پس از چند ماه از کتاب تنبیه جرمی نیز دو لغت دیگر پیدا کرد یکی از آنها « عذاری » جمعش ضبط شده بود اولی بمعنی زمین غلیظ و درشت و دومی بمعنی زمین نمناک میباشد و نیز « خباری » جمعش « خبراء » و دیگر « صلافی » آمده است این دو بیت از « سباتی » بمعنی زمین درشت بود که جمعش « سبتاء » بعد از بیست سال اسم پنجمی یافت که عبارت از اشعار ابن خالویه است: اذا لم یکن صدرالمجالس سیداً فلا خیر فی من صدرته المجالس وکم قائل مالی رأیتک راج فقلت له من - اجل انک فارس او را در مجالس سیف الدوله مباحثات و مشاجرات زیاد با متنبی شاعر معروف بوده است این کتب او راست: 1 الاشتقاق و اعراب ثلثین سوره قرآن 2 - امامت علی (ع) 4 - الجمل فی النحو و القراءات 5 - کتاب لیس (این کتاب شرح مطالبی است که بی اصل بوده و در زبان عرب وجود ندارد) در اروپا و مصر چاپ شده است 6 - کتابی در اسامی حیه (مار) که حاوی که پانصد اسم دارد وفات ابن خالویه در سیصد و هفتاد هجری قمری اتفاق افتاده « اسد » دویست اسم است 7 - رساله ای در اسامی (323 - است (از ریحانه الادب ج 5 صص 322.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر