خاورشناسی

«لغت نامه دهخدا»

"[وَ شِ] (حامص مرکب، اِ مرکب) عمل خاورشناس خاورشناسی به رشته ای از معارف بشری اطلاق میشود که بحث از زبان و علم و ادب ملل خاور می کند از آنجا که موضوع این علم فرهنگ ملل خاور است دامنهء آن در معنای خود بسیار وسیع است و باطلاق و بعبارت دیگر ملل متمدن خاور میشود ولی « بابل » و « مصر » و « هند » و « چین » عام شامل کلیه شناسائیهای بشر دربارهء فرهنگ امروز بر اثر بدست آمدن اطلاعات وسیعی در زمینهء معارف ملل قدیم بحث راجع بمعارف اغلب آنها از رشتهء خاورشناسی خارج و مصر « هندشناسی » و هند « چین شناسی » شده و هریک علم علیحده ای را بوجود آورده است مثلًا بحث دربارهء معارف چین علم ایران » را تأسیس کرده است گرچه اطلاعات کنونی، راجع به ایران قدیم آنقدر زیاد است که ایجاب تأسیس علم « مصرشناسی » را می کند ولی باز در محافل فرهنگی ایرانیان خاورشناسی به مفهوم خاصی بکار میرود و آن کلّیهء معارف غربیان است « شناسی دربارهء فرهنگ اسلام و ایران زمین لذا ما به تبعیت از عرف عام بحث خود را بدو قسمت می کنیم و بوجه اختصار به آن دو می پردازیم: 1- کار غربیان دربارهء معارف اسلامی 2- کار آنها راجع به فرهنگ ایران زمین 1- در قسمت اول ابتدا باید ببینیم که منابع علم اسلامی از کجا نشأه گرفته و چگونه در اسلام سیر کرده است و بعد دقت کنیم که کار غربیان در این زمینه چه بوده است؟ ظاهراًیونانیها اولین ملتی بوده اند که علوم رسمی را پی افکندند و تا آنجا که قدرت داشته اند سعی در تنقیح معارف کاهنان مصری و سومری کردند و با تحقیقات عمیق و حیرت انگیز خود این تتبعات عالمانه را کامل نمودند بر اثر پیشرفتهای سریع رومی ها و پیدا شدن امپراطوری وسیع رومی، معارف یونانی از غرب به شهرهای بزرگ روم رفت و در آنجا گسترش یافت گرچه رومی ها این چراغ هدایت یونانی را فرا راه خود گرفتند ولی سلحشوری و جنگاوری آنان به آنها اجازت نداد که دامنهء معارف یونانی را از جهت عمق وسعت دهند آنچه کردند آن بود که نگذارند این چراغ بیکباره خاموش شود دولت روم در اواخر عهد خود مصادف با حملهء بربرها شد و بر اثر آن بدو قسمت شرقی و غربی تقسیم گردید پایتخت روم غربی در همان ایتالیا ماند و از آن روم شرقی بقسطنطنیه رفت در قسطنطنیه بود که تمدن مشعشع بیزانسی پایه گذاری شد سرگذشت معارف یونانی در غرب چنین بود: با افول دولت روم غربی علم و عالم بدیرهای مسیحی پناه بردند و برای چندین قرن کلیساها بظاهر نگاهدار علم یونانی شدند و تعصب مذهبی جای آزادی علم یونانی را گرفت و معارف کلیسایی بر سر اروپائی پنجه زد و این دوره که در فلسفه به اسکولاستیک موسوم است دوره ای است که در تاریخ دیپلماسی قرون وسطی نام دارد در این دوره فلسفه و علم بر همان مبناست که در یونان بود و اگر اضافت�� نیز به آن شده اضافاتی است که راهبین و قدیسین کلیسا در تلفیق مذهب و دین کردند و متأسفانه در این تلفیقات همواره فلسفه و علم بار کوتاهی های مذهب را بدوش کشیدند یعنی آنچه بظاهر مباین مذهب بود ولی با حقایق موافقت داشت بنفع مذهب شهید شد و سرانجام این شهادتها بدورهء تفتیش و بازجویی( 1) افکار در دورهء قرون وسطی کشید و این تفتیش عقاید آنقدر در زمینهء ترور فکر و عقیده پیش رفت که دانشمندان و رهبران پرمغزی را به اتهام پوچ مخالفت با دین به آتش انداختند و زنده سوختند تا آنکه کم کم چراغ تجدید حیات علمی( 2) از پس این حجاب قرون وسطایی سر کشید و غربیان دوباره زمام علم و ادب را بدست گرفتند و پیش رفتند تا به این تمدن عمیق وسیع امروزی رسید اما داستان و سرگذشت سیر علم یونانی در مشرق و اسلام بصورت دیگر بود پس از ظهور اسلام و گسترش شعائر اسلامی و بوجود آمدن امپراطوری وسیع مسلمانها مشکل فرهنگی بزرگی پدید آمد که به آسانی قابل حل نبود، ملل مغلوب که غالباً واجد تمدن عمیق تر و پیشرفته تر از تمدن عرب بادیه نشین بودند و شکل حکومت آنها و فاصله یافتن این حکومت با خلق زحمت کش ایجاب می کرد که در نبرد با مسلمین جنگ ناکرده تسلیم اجنبی شوند اگرچه آن اجنبی از مار غاشیه بدتر باشد، پس از مغلوب شدن و بزیر سیطره درآمدن متوجه شدند که حکام و غالبین بر آنها آنچنان عقب افتاده و فقیرند که اگر آنی شمشیر خود را غلاف کنند و مخالف را زبان نبرند و چماق تکفیر بر سرش نکوبند باید مثل همهء ملل فقیر و جاهل بخدمت و دریوزگی عالم روند و از آنها در مشکلات خود صلاح جویند زمامداران اسلامی که به مسأله فقر فرهنگی خود واقف بودند در دویست سال اول حکومت با شمشیر بتمدنها تاختند و با ازدیاد وسعت زمین های مفتوح برخود بالیدند دورهء شمشیر که در این امپراطوری مثل همهء امپراطوری های دیگر مستعجل بود بدورهء فراغ و نیام کردن شمشیر رسید و دیگر نتوانست کار کند از جانب دیگر مغلوبان نیز بزبان اسلام شروع بسؤال و جواب کردند و افحام و الزام به آرامی جای کشتار و قتل عام را گرفت دستگاه خلافت در مقابل این سؤالات خود را یکباره صفرالکف یافت و کار کند و سنگ تکفیر نیز بکار نیامد در نتیجه تسلط عرب بنام اسلام بر سر دوراهی قرار گرفت « حسبنا کتاب الله » نتوانست با ندای که یک راه بسقوط و انهدام امپراطوری عرب می کشید و دیگر بغنی کردن و از فقر بیرون آوردن آنها می انجامید دربار عباسی خوشبختانه این بار کج سلیقگی نکرد و با انتخاب راه دوم امپراطوری قائم به شمشیر خود را از فقر نجات بخشید و با راه یافتن به گنجینه های علمی یونان دست به پایه گذاری تمدن و فرهنگی زد که میتوان گفت در دورهء خود یکی از تمدنهای روشن بود این 3) می گوید: عربها از سریانی ها )« کارادوو »  که علم یونانی چگونه بدست عربها افتاد خود از داستانهای دلکش تاریخ علم است که از نژاد سامی بودند و بزبان سریانی تکلم میکردند، « آرامی » علم یونانی را گرفتند توضیح آنکه پیش از تسلط اعراب طائفهء بواسطهء طول زمان دست بگنجینه های علمی یونانی بردند و با ترجمه های سریانی این معارف بشری شروع به نشر آن در بین که در « ادس » همسایگان خود کرده بودند و به این ترتیب عربها معرفت یونانی را اول بار از برادران آرامی خود فراگرفتند شهر می نامند از مدتها قبل مرکز مدنیت سریانی بود و « اورفه » قسمت شمالی و ساحل غربی فرات قرار داشت و همانجاست که امروز مدرسهء مشهوری داشت از اواسط قرن دوم میلادی یعنی تقریباً پنج قرن پیش از هجرت بنیان گذار اسلامی دین مسیحی به سرزمین آرامی راه یافت و کتاب مقدس از روی متن عبری و ترجمهء یونانی سبعینیه( 4) بزبان سریانی برگردانده شد کلیسا و دیر مسیحی بین قوم آرامی جای خود را باز کرد آرامی ها در حدود قرن سوم کلیسای خود را تابع کلیسای یونانی کردند و ارتباط عمیق دیگری می رفتند و در مدرسهء آنجا به تحصیل می پرداختند در این « اورفه » بین آنها با یونانی ها برقرار شد و مرتباً طلاب مسیحی آرامی به مدرسه علاوه برآنها مسیحیان بین النهرین و ایرانی نیز کسب دانش میکردند و به آتش قیل و قالهای علمی دامن می زدند این موسوم بود یکی از بزرگترین مراکز علمی عهد قدیم است و در دورهء خود خدمات شایانی به بسط « مدرسهء ایرانیها » مدرسه که به بوده هنوز بطور دقیق معلوم نشده است شاید کثرت طلاب « مدرسهء ایرانیها » فرهنگ یونانی در شرق کرده است این که چرا نام آن ایرانی یا بودن آن در قلمرو پادشاهی ایرانیان موجب این تسمیه باشد باری همانطور که گذشت این مدرسه به پیشرفت علم یونانی خدمت شایانی کرد و موجب نشر آن در شرق شد در اواخر قرن پنجم میلادی مذهب نسطوری در این مدرسه شایع گشت و بر اثر این شیوع مذهب زینون( 5) به سال 489 م آنرا بست و جمع اهل تحقیق را به تفرقه و پریشانی کشید دانشوران نسطوری مذهب این مدرسه که هم نمیتوانستند دست از دین خود بردارند و هم قیل و قالهای علمی برای آنان زیبایی خاصی داشت، بار سفر بستند و به گردید به سال 530 م « جندی شاپور » و « نصیبین » اکناف رهسپار شدند و نتیجهء این کوچ و مهاجرت آنها تأسیس دو مدرسهء انوشیروان پادشاه ساسانی مدرسهء جندی شاپور را افتتاح کرد و دانشوران نسطوری مذهب آرامی را به آنجا کشید و این مدرسه تا زمان عباسیان دوام داشت و خدمات شایانی به بسط علم در شرق و « کارادوو » پس از فتح ایران بدست مسلمانها نیز باز بود و بقول آسیای جنوب غربی کرد و در انتقال شعلهء دانش به عربها نیز مؤثربود باری از آنچه گذشت برمی آید که آرامی ها در حدود پنج قرن چراغ حکمت یونانی را فرا راه طالبین داشتند و به آخر نیز سرمایه های خود را بگنجینهء عرب سپردند آرامی ها که از فلاسفهء یونان بیشتر به ارسطو می پرداختند کارشان بعداً ثروت و سرمایهء علمی فلسفهء عرب شد اعراب مستقیماً بدانش آرامی دست شهرت داشتند این قوم در نشر فلسفه به « صابی » نیافتند و در این راه واسطه دیگری براه بود و آن سریانی های حران بودند که به اعراب کمک ذیقیمتی کردند توضیح آنکه صابی ها دست به ترجمهء کتب سریانی به عربی زدند و حتی در پاره ای از اوقات نیز خود مستقیماً بعضی از متون یونانی را ترجمه کردند و با این تراجم خود نقص ارث و سرمایهء سریانی را برطرف نمودند ورود فلسفهء افلاطونیان جدید به اسلام و همچنین نشر کتب ریاضی یونانی در بین مسلمانها از جمله کارهایی است که قوم صابی به این زمینه کرده است( 6) ترجمه های حرانی گرچه از کارهای نخستین فلسفه در بین مسلمانهاست ولی از لحاظ کمیت چندان واجد اهمیت نیست زیرا اغلب آنها نارسا و بر اثر نقل و انتقالهای متعدد از مدارک اصل واجد دست بردگی ها و مشکلات متعدد دیگر است خوشبختانه بعد از این گروه دسته ای دیگر در بین مسلمانها پیدا شدند که غالبشان واجد مغزهای دقیق بوده و با عرضه کردن مطالب ترجمه شده بمغزهای خود نقص آنرا مرتفع کردند یعنی غالب کتب ترجمه شده برای مرتبه دوم بزیر ذره بین دقیق مغز آنها قرار گرفت و مطالب آن نقد و اصلاح شد و با این وسیله رفع نقص بی دانشی مترجمین سریانی گردید پونیون( 7) می گوید سریانیها آن قدر در ترجمه ولنگار بودند که غالباً با تعویض لغت یونانی به سریانی می پنداشتند که ترجمهء متن صورت گرفته بدون آنکه در پی مفهوم روند و مقصود فیلسوف صاحب متن را بزبان سریانی برگردانند علاوه بر آن زبان آنها نیز در مقابل زبان یونانی بسیار ضعیف و کم لغت بود، چه یونانی بزبانی تکلم میکرد که دائرهء لغاتش وسیع و می توان گفت از اوسع السنهء جهان بوده و هست در حالی که زبان سریانی بی حد مضیق و محدود بود باری این ترجمه به دانشوران اسلامی عرضه شد و آنان نقادانه در تنقیح آنها کوشیدند یعنی متنهای دقیق فلسفه اسلامی را بر خود عرضه کردند و با کنجکاویهای خاص خود نارسایی های ترجمه همین ترجمه ها و نقدهاست « اصلحه فلان » و « نقله فلان » را از پیش برداشتند و مقصود ابن الندیم در الفهرست که می گوید خلاصه فلسفه بدین ترتیب به اسلام راه یافت و دانش یونانی از این راه بین مسلمانها پخش شد و بازار قیل و قال مدارس آنان را گرم کرد مسلمانها دیگر آن عرب شمشیرکش بی تمدن صدر اول نبودند و از برکت تمدن یونانی و ملل مفتوح صاحب فرهنگ و تمدن شدند ذوق بدئی آنان در قالب این تمدن شکل گرفت و خشونت بادیه نشینی آنان در این شکل به لطف و زیبایی تبدیل شد و زبان تلطیف شدهء آنها در تکوین علم اسلامی نقشها بازی کرد گرچه جزیره العرب در طول تمدن اسلامی جز از لحاظ معنی قرآن و احادیث و اخبار چیزی به این تمدن تقدیم نکرده است ولی چون آنچه تقدیم کرده بخشش غالب به مغلوب و قوی به ضعیف بوده، هسته قرار گرفته است و در همهء انتقادات علمی ملاک و میزان سنجش شده است البته مخفی نماند که چه افکار دقیقی با این حربهء عربی بدست خلیفهء جاهل در بوتهء اجمال گذاشته شد و یا چون حسین بن حلاج ها به اتهام لامذهبی بدار رفته اند باری سیر تمدن و علم یونانی و وارثین آنها در دست مسلمانها یکی از زیباترین سیرهای تمدن است مسلمانها با اخذ فرهنگ یونانی بازار دانش آنروز را گرم کردند و در مدارس خود گاهگاه بروی این تاروپودهای علمی یونان طرح نو درانداختند طراحان که غالباً غیر عرب بودند آثار خود را بزبان عربی می نوشتند و بجهانیان عرضه می داشتند که بدبختانه غالب این نمودهای دقیق فکر بشری بنفع آن قوم غارتگر و پابرهنه و بی تمدن تمام شد اروپا که در خواب قرون وسطی فرو رفته بود و اسکولاستیک بر دیرها و مغزها پنجه می زد و نیروی تعصب عجیب کاتولیک افکار را در نطفگی خفه می کرد اگر کار مسلمین غیر عرب نبود بی شک علم یونانی چون چراغ بی روغنی فرومی مرد و فقط مسلمانها بودند که با حفظ و تنقیح آن علم روغنی تازه به این چراغ کهن ریختند و آن شعله را تا زمان مترجمین اروپایی فروزان نگاه داشتند توضیح آنکه اروپا از قرن پنجم هجری متوجه سستی علوم کلیسا شد و برای بسط دانش خود در پی منبع جدیدی گشت در کوشش خود ابتدا دستش به دانش و فرهنگ مسلمانها خورد و متوجه شد که با ترجمهء آثار مسلمین می تواند در این تاریکی مظلم قرون وسطایی چراغ فرا راه خود دارد و در طلب مقصود رهسپرد از این روز بود که می توان گفت تحقیقات خاورشناسی بمفهوم خاص خود (که گذشت) پایه گرفت نخستین و معروفترین مترجم آثار عرب افریقایی بود که در قرطاجنه بدنیا آمد و در مونت کاسینو( 8) بسال 840 ه  ق بدرود زندگی گفت او آثار محمد بن « قسطنطین » زکریای رازی و علی بن عباس مجوسی و عده ای از کتب طبی عرب را بزبان لاتین برگرداند یکی از اهالی کرمونا( 9)که بیشتر ایام خود را در طلیطله گذراند و در مدرسه ای خاص که برای مترجمین دائر بود بکار ترجمه دست زد جرارد( 10 ) است او از سال 566 ه  ق در طلیطله سکنی گزید و فقط سال آخر عمر خود را که 583 ه  ق بود در کرمونا گذراند، این مترجم بزرگ که 73 سال و قانون بوعلی سینا و کتب رازی را به لاتینی برگرداند کار « زهراوی » و « فارابی » و « خوارزمی » و « کندی » عمر داشت اکثر کتب اینان بحدی در اروپا مؤثر افتاد که از نیمهء دوم قرن پنجم تا اوایل قرن هشتم هجری قمری بازار ترجمه از عربی به لاتینی چنان گرم شد که می توان گفت کتابی یافت نبود که از عربی به لاتینی ب��گردانده نشده باشد مترجمان هم کارهای عربی شدهء یونانی را ترجمه کردند، و هم کارهای خود مسلمانها را ما امروز به کتب لاتینی از آن دوران بر میخوریم که متن عربی آن در دست نیست از ماشاءالله منجم معروف عهد منصور عباسی که اصل عربی « الاسطرلاب و العمل بها » ولی متن لاتینی آن بدست است چون کتاب آن موجود نیست ولی ترجمهء لاتینی آن بدست است و در قرن شانزدهم نیز مکرر چاپ شده است باری مسلمانها چه مستقیم و چه غیر مستقیم اکثر کتب یونانی را به عربی درآوردند و در دوران ترجمهء لاتین نیز اکثر کتب عربی بزبان لاتین برگردانده شد این ترجمه ها آنقدر ادامه داشت تا آنکه نهضت رنسانس در اروپا پیش آمد و بازار دارالفنونها و مراکز علمی گرم و شعب علوم بشری مورد توجه و اقبال و تدقیق واقع شد در این مرحله بود که اروپا بدانش خاورشناسی چون سایرعلوم پرداخت و فرهنگ ملل خاور را دیگر از دید ترجمه ننگریست و بترجمه اکتفاء نکرد دین اسلام و تمدن مسلمین و زبان عربی و اقوام مقیم در جزیره العرب بصورت دیگر تحت نقادی قرار گرفت و دانش خاورشناسی در این زمینه ترقی محسوس کرد پفان موللر( 11 ) آلمانی کتابی بنام در سال 1923 م منتشر کرد و در آن بطور مبسوط کارهای علمیی که اروپائیان نسبت بفرهنگ اسلامی و ،« کتابچهء ادبیات اسلام » پیغمبر اسلام و قرآن و شریعت و رد بر اسلام از قرن یازدهم کرده بودند شرح داد ما در این کتاب به سه قسم اطلاع برمیخوریم که گردآورنده سعی در تبیین آنها کرده است: 1- اطلاعات نخستین اروپائیان در زمینهء فرهنگ مسلمین و بنیان گذار دین اسلام در این زمینه اطلاعات موجود در آن کتاب غالباً مبتنی بر افسانه ها و طعن های بی جا و نارواست 2- اطلاعاتی که تا حدی پایهء علمی دارد و فراهم آورندهء آن سعی کرده است تا در افسانه ها دست برد و مسائل را از طریق علمی بنگرد متأسفانه با همهء این سعی و (14)« پوکوک »(13)« ژان انتوان گر » (12)« مونی » کوشش گاهگاه باز چشم به افسانه ها برمیخورد در این قسمت دانشورانی چون 18 ) و عدهء دیگری هستند که پاره ای از آنها بی جهت )« گانیه » 17 )و )« هامرپور گستال » 16 ) و )« لسینک » 15 ) و )« لایب نیتس » 19 ) برمیخوریم که قرآن را )« سیل » خصومت ورزیده و پارهء دیگر بی دلیل مداحی کرده اند در این دوره است که بشخصی بنام 20 ) و )« بولن ویلیه » : ترجمه کرده و تا حدی در کارهایش نیز از تعصب بدور است البته کارهای دانشمندان بزرگی چون 22 ) در این زمینه بسیار قابل توجه است 3- اطلاعات بسیار عمیق و دقیقی است که بحث آن )« واشنگتن ایروینگ » 21 )و )« کارلایل » 23 ) کتابی در تاریخ حیات بنیان گذار دین )« گوستاوویل »  از قرن نوزدهم مسیحی شروع شده و هنوز ادامه دارد در سال 1843 م (24)« سرویلیام مویر » اسلام و تعلیمات او نگاشت و تحقیقات خود را بر اساس کت�� اسلامی و سنت و سیرت قرار داده علاوه بر او 25 ) آلمانی )« اشپرنگر » را در این زمینه منتشر کرده است در قرن نوزدهم میلادی « خلافت » و « حیات محمد » انگلیسی نیز کتاب 26 ) بعد از او رساله ای در باب پیغمبر اسلام )« نولدکه »  کتاب معروفی در سه جلد انتشار داد که مورد دقت اهل نظر قرار گرفت تألیف نمود و معتدلانه و نسبتاً بی طرفانه تر از اینها اظهار نظر کرد نولدکه غیراز آن کتابی به نام تاریخ قرآن انتشار داد که از مهمترین کتب زمان خود است این مستشرق عالی مقام آنقدر ورزیدگی در کار خود داشت که تحقیقاتش در این زمینه ها هر یک شهرت « اسلام در شرق و غرب » 27 ) بواسطهء کتاب معروف خود بنام )« اگوست مولر »  مُبدء و مُبدع سبک جدیدی شده است بسزائی پیدا کرده است این کتاب که نسبت بمطالب قبل از اسلام نیز توجه زیادی کرده و فصولی مربوط به تاریخ عرب قبل از اسلام در آن آمده است حاوی مطالب جالب توجهی در این زمینه میباشد البته در اینجا از زحمات فراوانی که غربیان راجع بزبان و کشیده اند ذکری بمیان نمی « صفائی » و « نبطی » و « حضرموتی » و « قتبانی » و « سبائی » و « معینی » خط و تاریخ اقوام عربی قدیم یعنی 28 ) یهودی فرانسوی که چهارصد کتیبه یمنی را بزحمت )« هالوی » آید چه خود حاوی تاریخ علیحده است و در این زمینه سعی 29 ) آلمانی که بیش از هزار کتیبه یمنی را بدست آورد نیز قابل بحث و ذکر است حال که سخن بدینجا )« گلازر » خواند و کار 33 ) و )« هومل » 32 ) و )« مورتمان » 31 ) آلمانی و )« لیتمان » 30 ) اطریشی و )« هانریخ مولر » رسید سزاوار است که از کارهای 35 ) بلژیکی نام ببریم این دانشوران که در کتیبه های قدیم عرب زحمت کشیدند و اطلاعات )« ریکمان » و « هانس » 34 ) و )« اوتینگ » جامع و مانعی نسبت بنوشته های عرب قبل از اسلام بدست آوردند کارشان بسیار با ارزش و اهمیت است آنها کسانی اند که تاریخ عرب را از هزار سال قبل از مسیح منظم کرده و با کوشش مداوم خود نسبت به این قسمت تاریک تاریخ عرب روشنی داده اند 37 ) که هر دو آلمانی هستند و در زمینهء دین اسلام و قرآن و حیات مؤسس این )« هوبرت گریمه » 36 ) و )« لودوف کرل » کارهای دین و جانشینان او کار کرده اند بسیار قابل دقت است گریمه در کار خود تحقیقات مفصلی در باب عرب و اسلام دارد و عقاید غریبی در اصل اسلام و ظهور آن و جنبه های اقتصادی این دین اعلام میدارد و معتقد است دین اسلام در هنگام بوجود آمدن نوعی ( سوسیالیزم را در مکه برقرار کرد و بعبارت دیگر نهضت اسلامی در مکه نوعی نهضت سوسیالیستی بود سنوک هورخرونیه( 38 نیز تحقیقات جالبی در باب زندگی پیغمبر و قرآن و اصول اساسی اسلام دارد و نیز مدتی در عربستان و مکه زندگی « هولاندی » نمود و کارش دربارهء مکه از بهترین کارها در این زمینه است علاوه بر آن وی بهترین کتاب قدیم عربی را راجع بمکه طبع و نشر 39 )دانمارکی نیز کتابی بزبان دانمارکی دربارهء تعلیمات پیغمبر و کتابی به انگلیسی راجع به حالات پیغمبر )« فرانتس بوهل »  کرد نوشت و در 1906 م نیز مقالهء مبسوطی به آلمانی در این زمینه نگاشت او که در تحقیقات خود بسیار دقیق و منصف و معتدل بود 40 )استاد معروف اکسفورد که از یهودیان انگلیسی است از )« مارگلیوث »  محیط پیغمبر اسلام و مکه را بخوبی تحلیل و تحقیق کرد سال 1905 م تحقیقات زیادی در کتب خود کرد و مقالات زیادی نیز راجع به پیغمبر اسلام انتشار داد و در دائره المعارف اسلامی نیز مقالهء پیغمبر اسلام از قلم اوست، این تحقیقات گرچه از شاهکارهای علمی کنونی است ولی متأسفانه تعصب شدید او بر ضد دین اسلام تا حدی بعضی از نوشته های او را از حقیقت دور ساخته است او که در کارهای خود از هیچ منبع قابل استفاده ای در 41 ) نیز یکی دیگر از دانشوران مغرب )« گولدزیهر »  نگذشته گاهگاه با این تعصب بیجهت خود قدری خود را موهون کرده است زمین است که تحقیقات عالمانه دربارهء اسلام و تمدن اسلامی و احادیث و مذاهب متعدد مسلمانها و همچنین مباحث فقهی دارد که از شاهکارهای غربیان در این زمینه است بدبختانه این دانشمند بزرگوار نیز از تعصب ضد اسلامی بر کنار نبوده و بعضی از 42 ) ایطالیائی سنگ بزرگ دیگری در بنای تاریخ )« کتانی » کارهایش بر اثر این تعصب تا حدی خارج از دائرهء تحقیق شده است اسلام گذاشت گرچه عقاید و استنتاج های بسیار معتدل و مبنی بر واقع بینی اظهار کرد ولی کتاب خود را بپایان نرساند و تا جلد چهارم که بسال چهلم هجرت می رسد دیگر پیش نرفت کار او که از بهترین کارهای خاورشناسان در این زمینه است متأسفانه ناتمام مانده و بعداً نیز فسخ عزیمت از تصمیم خود بنگاشتن و اتمام این کتاب کرد و تحقیقاتش بپایان نرسیده ختم شد تتبعات 43 ) کشیش فرانسوی که از پرکارترین و کثیرالتألیف ترین و عمیق ترین خاورشناسان عالم است بسیار با ارزش میباشد )« لامنس » او شهرت زیادی پیدا کرد ولی این کشیش چون مارگلیوث به درد تعصب ضد اسلامی گرفتار بود و نیز میل « مهد اسلام » کتاب وافری به بنی امیه داشت و همین تعصب و کج سلیقگی او باعث شد که مورد انتقاد اهل فن قرار گیرد و نولدکه نظریهء او را مبنی بر سستی و مجعول بودن غالب احادیث اسلامی نمی پسندد و طرفداران بسیار نیز ندارد البته گلدزیهر در مسألهء شک در انتساب احادیث بمصادر حدیث با او سهیم و شریک است ولی بهیچوجه مانند او معتقد به سستی و مجعول بودن اغلب آنها نیست و حق هم 44 ) سوئدی که بسال 1917 م در استکهلم کتاب خود را انتشار داد در باب بعضی از )« توراندره »  بر خلاف نظر لامنس میباشد روابط اسلام با ادیان دیگر مطالبی در میان آورده که تحقیقاتش تا حدی قابل اهمیت است باری اگر ��ر زمینهء خاورشناسی بکار دانشوران اروپایی یعنی خاورشناسان دقت شود به سه گونه خاورشناس برمیخوریم یکی از آنها کارشان با انتقاد و دیدشان بر نقص اسلام است و دیگر روش معتدل دارند و چون قبلی ها پابند تعصب ضد اسلامی نیستند و سوم دانشورانی که با تحسین به اسلام و مسلمانی نگریسته و چشم نقص بینی خود را به کمال نگرائی بدل کرده اند این بود بحث بسیار مختصری از زحمات غربی ها دربارهء تمدن و فرهنگ اسلامی و حال به قسمت دوم بحث خود که کار خاورشناسان در شناسایی فرهنگ ایران است میپردازیم و بوجه اختصار پاره ای از آنها را گوشزد میکنیم گرچه اطلاعات وسیع غربی در این زمینه آنقدر فراوان شده که تأسیس علم ایران شناسی را ایجاب می کند و اتفاقاً هم اروپائیان در این اواخر بچنین علمی توجه کرده و در بنیان گذاری آن اقدام نموده اند ولی باز قرار میگیرد دربارهء کار غربیان نسبت بشناسایی فرهنگ « خاورشناسی » در نزد ما ایرانیان اینگونه تحقیقات علمی در تحت اصطلاح ایران زمین ظاهراً باید مطلب را به دو قسمت تقسیم کرد و به آن پرداخت یکی کارهایی که آنها راجع بتمدن ایرانیان در قبل از اسلام کرده اند و دیگر کارهایی که دربارهء تمدن و فرهنگ ایرانیان بعد از اسلام انجام داده اند در قسمت اول ما ذیلًا به اجمال بکارهای غربی نسبت به سه خط میخی و اوستایی و پهلوی توجه می کنیم که موجب شناسایی تمدن ایران قدیم شد: الف - شناخت 45 ) از کتیبه های تخت جمشید چند علامت میخی نقاشی کرد و )« پیطرودلاواله » خط میخی: به سال 1621 م سیاح ایطالیایی به نام باخود به اروپا برد و به حدس خود گفت که این خط باید از چپ به راست خوانده شود شاردن سیاح فرانسوی در سال 1674 م 46 ) در 1762 م تصویر گلدانی از مرمر را که بر )« کنت کای لوس » یکی از کتیبه های ایرانی را در سیاحتنامه خود ترسیم کرد و کارس »  روی خود کتیبه هایی از سه خط میخی و یک خط مصری داشت انتشار داد و زمینه را برای تحقیق باز کرد در سال 1765 م 47 ) دانمارکی سواد کتیبه هایی از پازارگاد برداشت و معلوم کرد که خطوط این کتیبه ها از سه نوع است و ساده )« تنس نی بور 48 )نوع دوم خط میخی را بسال 1802 م خط )« مون تر » ترین آنها مرکب از چهل و دو علامت میباشد عالم دانمارکی دیگر بنام سیلابی یا هجایی اعلام کرد و گفت هر علامت آن نمایندهء یک هجاست و خط سوم نیز ایدئوگرامی است یعنی هر علامت نمایندهء یک مفهوم یا کلمه است بعدها عالم مزبور گفت در جاهایی که کتیبه به سه نوع خط نوشته شده هر سه از حیث مضمون راجع به یک مطلب اند و هرکدام از خط ها متعلق به یک زبان است به عقیدهء او خط اول باید متعلق بزبانی باشد که متن در ابتداء به آن زبان نوشته شده و بعد آنرا به دو زبان دیگر ترجمه کرده اند و چون زبان اهالی پارس، که تخت جمشید در آن واقع است�� زبان پارسی بوده پس جای اول را باید بزبان پارسی داد پس از آن او بخواندن خط اول که ساده تر بود پرداخت و فرض خود را بر این قرار داد که حروف صدادار( 49 ) بیش از حروف بی صدا( 50 ) تکرار میشوند و بدین ترتیب چهل و دو علامت را بحروف صدادار و بی صدا تقسیم کرد و چون زبان اوستایی را میدانست شروع بکاوش کرد تا تعیین کند که کدام حرف صدادار بیشتر باشند معلوم کند و نیز متوجه شد که چند « ب» و « آ» استعمال میشده است با این مجاهدتها او توانست دو حرف را که عبارت از علامت همیشه باهم و بیک ترتیب تکرار میشوند ولی گاهگاه آخر این چند علامت تغییر میکند او بحدس دریافت که این تغییر 52 ) عالم دیگر به کمک او رفت و این عالم دو کتیبهء )« گروت فند »  باید از صرف اسماء( 51 )باشد زحمات او در اینجا خاتمه یافت را مورد دقت قرار داد و دریافت که در هر دو کتیبه علاماتی بیک ترتیب اند و باهم « کارس تنس نی بور » کوچک از کتیبه های را که میگفت کتیبه های تخت جمشید حاکی از عناوین شاهان هخامنشی است رهبر خود کرد « تیه سن » تکرار میشوند و بعد عقیدهء با مقایسهء دو کتیبه گفت این چند علامت که به یک ترتیب و با هم تکرار می شوند باید کلمهء شاه باشد و کلمه ای که قبل از آن آمده و در دو کتیبهء مختلف است اسم شاه، پس آن کتیبه ها را تجزیه کرده و کلمات را بدین ترتیب درآورد: کتیبهء اول: فلان + شاه + مجهول اول + شاه + شاه (آخر این کلمه بواسطهء صرف تغییر کرده) + فلان + مجهول دوم + مجهول سوم 2- کتیبهء دیگر: فلان + شاه + مجهول اول + شاه (آخر این کلمه بواسطهء صرف تغییر کرده) + فلان + شاه (آخر این کلمه تغییر کرده) + مجهول گفت باید عناوین شاهان هخامنشی مانند عناوین ساسانی باشد و بنابراین حدس زد « گروت فند » دوم + مجهول سوم پس از اینکار است و مجهول دوم « شاهان » است و نیز شاه بعلاوهء تغییری که در آخر آن حاصل شده کلمهء « بزرگ » که مجهول اول کلمهء هخامنشی و در « پسر فلان » میباشد، پس از آن او خواند: فلان شاه بزرگ، شاه شاهان، فلان پسر « هخامنشی » و مجهول سوم « پسر » کتیبهء دیگر: فلان شاه بزرگ، شاه شاهان، فلان شاه پسر (یعنی پسر فلان شاه) هخامنشی بعد پرداخت به اینکه اسامی شاهان را معلوم کند و فکر کرد و دریافت که در دودمان هخامنشی موافق منابع یونانی دو شاه بوده که پدرانشان شاه نبودند، یکی کورش نام داشته است بعد گفت در این کتیبه جد شاه را شاه « هیستاسپ » بزرگ که پدرش کامبیز بود و دیگری داریوش اول که پدرش ننوشته اند و این اسم باید هیستاسپ باشد، زیرا طول کلمه با طول علامت موافقت میکند و این شاه هم که نوهء هیستاسپ بوده باید گروت » باشد زیرا اسم او با همان حرف شروع میشود که کلمهء شاه شروع شده، برای فهم مطلب باید در نظر داشت که « کزرسس » « شاه » زبان اوستائی را میدانست و تصور میکرد که زبان پارسی قدیم و اوستائی یکی است و در زبان اوستایی حرف اول کلمهء « فند میخواندند بعدها معلوم شد که عقیدهء این عالم اگرچه صحیح نبود ولی حدس او در این مورد اتفاقاً صائب « ک» را در آن زمان با است بنابراین هر دو کلمه با یک « خشایارشا » هم یونانی شدهء « کزرسس » میگفتند و « خشایه ثیه » آمده چه شاه را بزبان پارسی قدیم درست آمد و پس از آن در اشتباه افتاد زیرا پنداشت که زبان « گروت فند » شروع میشوند باری تا اینجا « خ» حرف مصمت یعنی اوستائی و پارسی قدیم یک زبانند با وجود این موفق شد که نه علامت را از روی اسم شاهان معلوم کند در 1802 م این عالم در آلمان بیان کرد ولی بهره مندی نیافت اگرچه در فرانسه زحمات او را قدر « گتنگن » نتیجهء زحمات خود را در مجمع علمی راولین » 53 ) اسلوب او را پیروی کرد و تمام علامات خط میخی پارسی را معلوم نمود پس ازین دو عالم )« بورنف » دانستند و 54 )زحمات زیاد در این راه کشید این صاحب منصب انگلیسی که در خدمت دولت ایران بود، زمانی که در حدود غربی )« سن بخواندن « راولین سن »  ایران توقف داشت- در 1835 م نمیدانست که اروپا در خواندن خطوط قدیم تا چه اندازه ترقی کرده است راولین » رسیده بود، موفقیت « گروت فند » خط میخی پرداخت و با وجود اینکه از کتیبه های دیگر شروع کرد به نتایجی رسید که به نتیجه رسیده و حدسهای او « گروت فند » نیز اهمیت داشت چه او ثابت کرد که زحمات « گروت فند » علاوه از خود او برای « سن صحیح است از کشفیات بزرگ راولین سن کتیبهء بیستون داریوش اول است که به سه زبان نوشته شده (پارسی قدیم، عیلامی و آسوری) او با مخارج زیاد و مخاطرهء جانی موفق شد از این کتیبه که در بلندی صدپا از زمین است سوادی بردارد که بعداً بواسطهء خواندن پنجاه اسم، که در کتیبه ذکر شده، توانستند تحقیق در چگونگی کارهای علماء قبل کنند بر اثر این تحقیقات تردیدی نماند در اینکه الفبای زبان پارسی قدیم معلوم گشته و چهارصد کلمه از این زبان بدست آمده است پس از آن موافق این کتیبه و لغات آن، نحو و صرف زبان مزبور نوشته شد و فرهنگی نیز برای آن ترتیب دادند راولین سن پس از خواندن خط میخی اول بخط میخی دوم پرداخت و معلوم کرد که این خط هجائی است، یعنی هر علامت نمایندهء یک هجاست علامات این خط هم با زحمات انگلیسی بسال 1855 م کام معلوم گردید و محقق شد که زبان آن زبان عیلامی یا زبان شوش جدید است « نریس » و « راولین سن » بعد از این به خواندن خط سوم پرداختند در اینجا کار با اشکالات بسیار همراه بود زیرا این خط کمتر از دو خط دیگر جا گرفته است یعنی هر علامت نمایندهء کلمه ای است ولی بعد که دقیق شدند یافتند که این « ایدئو گرامی » بود در ابتداء پنداشتند که قسمت ترجمهء قسمت پارسی است و اسامی شاهان بواسطهء چند علامت ��وشته شده پس معلوم شد که اگر این خط الفبائی نباشد در 1802 م گفت که بعض علامات خط سوم شبیه علاماتی است که بر آجرهای بابل نوشته شده و از « مون تر »  لااقل هجائی است 56 ) در نینوا ثابت گردید که خط سوم کتیبه )« بت تا » 55 ) و )« لیارد » خرابه های این شهر قدیم بدست آمده است بر اثر اکتشافات های هخامنشی همان خط آسوری و بابلی است و دیگر شکی نماند که شاهان هخامنشی بعد از زبان پارسی قدیم و زبان عیلامی بخط و زبان آسور و بابل، که زبان و خط نخستین مردم متمدن آسیای پیشین بود توجه داشته و آنرا بکار میبرده اند در این زمان مباحثات زیاد راجع به این خط و زبان شروع شد و سرانجام محقق گردید که این زبان زبان سامی است و خط از حیث مرحله بین خط مفهوم نویسی و هجائی قرار دارد یعنی بعض علامات آن نمایندهء مفهومی و برخی نمایندهء هجا یا سیلابی است پس از آن مستقلًا بخواندن نسخهء « راولین سن » بخواندن خطوط بابلی شروع کردند در این رشته هم « هینکس » 57 ) عالم فرانسوی و )« اپ پر » آسوری کتیبهء بیستون پرداخت و به نتایجی رسید که دو عالم قبل رسیده بودند او در 1851 م نتیجهء زحمات خود را با فهرست 246 علامت خط بابلی و قرائت صحیح علامات مزبور طبع و منتشر کرد در 1857 م آسورشناسی میبایست نخستین امتحان خود را بدهد زیرا بنا بتقاضای انجمن آسیایی پادشاهی( 58 ) لندن چهارنفر عالم آسورشناس دعوت شدند که هریک جداگانه یکی از کتیبه هرکدام مستقلًا کار کردند « هینکس » و « اپ پر » و « تال بت » و « راولین سن » : های آسوری را بخوانند آن چهار نفر عبارت بودند از و نتیجهء زحمات آنها در آخر خیلی شبیه و نزدیک بیکدیگر بود و معلوم شد که کارشان بر خطا نبوده است باری این بود آن رنج دایری که خاورشناسان برای خواندن خط میخی کشیدند و بر اثر کوشش صدوپنجاه سالهء آنها ما امروز از هر جهت بزبان رایج زمان هخامنشیان آگاهیم ب - اوستا: اگرچه شناسایی اوستا و کارهایی که در این زمینه شده مفصلًا در مقدمهء لغت نامه آمده و لغت نامه خواهد آمد ولی برای تتمیم بحث چند سطری دربارهء آن نگاشته می شود بسال 1758 م در سورت « اوستا » نیز در کلمهء اوستا آموخت و شروع به نشر این علم در بین غربیان کرد و با « داراب » 59 ) از دستور )« انکتیل دوپرن » هندوستان خاورشناسی بنام ی خود را انتشار داد عالم « اوستا » کار او اوستاشناسی آغاز گردید او چون به فرانسه بازگشت بسال 1771 م ترجمهء فرانسوی را به فرانسه منتشر کرد از این تاریخ ببعد اوستاشناسی پایهء علمی « یسنا » 60 ) به سال 1833 م ترجمهء )« بورنوف » فرانسوی دیگر بنام گرفت و بر اثر زحمات بورنوف اغلب کلمات اوستایی بشکل صحیح خوانده شد چه او برای راه یافتن به معنی درست کلمات از سانسکریت کمک گرفت و از صرف و نحو این زبان بمبانی جملات اوستایی پی برد و بعبارت دیگر بورنوف اساس ترجمهء خود را فقه اللغه یا زبانشناسی قرار داد نه سنت که پایهء ترجمهء انکتیل دوپرُن بوده، بعد از این دو دانشمند، فضلای آلمان و انگلیس و آمریکا و دانمارک و روس و دیگر کشورهای اروپایی زحمات شایانی برای اوستا کشیدند که نام و کارهای آنها در ص صدوچهل و هفت مقدمهء برهان قاطع چ دکتر معین ج 1 آمده است ج- زبان و خط پهلوی: این زبان که لهجهء سرزمین پارتهاست همان 61 ) خوانده میشود و نام خراسان کنونی است نزد خاورشناسان از سال 1836 م شناخته شد )« پرتهوه » سرزمینی که در پارسی باستان 62 ) در این سال بر خورد و به مفصل ترین کتیبه های عهد ساسانی در )« پایکولی » معروف بویرانه های « راولین سن » توضیح آنکه پایکولی دست یافت این نقطه که در کردستان و شمال قصر شیرین قرار دارد کتیبه اش بدو زبان رسمی آن عهد یعنی پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی نوشته و در روی چهار ضلع یک برج مربعی رسم شده اند پیکر برجستهء نرسی پادشاه ساسانی در هر چهار طرف برج مرتسم بوده اما چون برج خراب شده و جز قاعدهء آن چیزی برجای نیست بیشتر سنگهای آن که دارای خطوط بوده از بین رفته و باقیماندهء آنها در اراضی اطراف پراکنده گشته بود ترجمهء بسیار ناقص از بعضی قطعات این کتیبه در 1868 م بوسیلهء توماس در مجلهء انجمن پادشاهی آسیایی انتشار یافت و مأخذ آن رونویسی بود که سابقاً راولین سن نموده بود بعد از توجه فضلا را بکتیبهء پایکولی جلب کرد، هرتسفلد در 1911 م بدیدار آن شتافت و در 1913 م مجدداً با آن « آندرس » آنکه نواحی مسافرت کرد و عکسها و قالب گیریی از قطعات موجودهء سنگ ها برداشت، او در 1914 م بطور مقدمه شرحی از مطالب این کتیبه ها را در یادداشتهای آکادمی برلن منتشر کرد و در 1924 م صورت اصلی نقوش پایکولی را با کتیبه های دیگر در دو مجلهء بزرگ طبع کرد و ترجمهء انگلیسی و شرح و توضیح کاملی با فهرستی جامع از لغات مندرجه در آن افزود و انتشار داد کتیبهء دیگر که در خواندن خط پهلوی و زبان پهلوی کمک کرد کتیبه ای است در نقش رستم بر دیوار شرقی بنای مشهور به کعبهء زردشت این کتیبه که بزبان پهلوی ساسانی نوشته شده بسال 1936 م توسط هیئت علمی انستیوی شرقی شیکاگو بسرپرستی 64 ) در مجلهء امریکایی زبان و ادبیات سامی( 65 ) بسال 1937 م منتشر گردید )« اشپرلینگ » 63 ) کشف شد و توسط )« اریش اشمیت » گرچه اشپرلینگ این کتیبه را از نرسی دانسته است ولی سرآرتور کریستن سن در گزارش خود به کنگرهء خاورشناسان منعقد در 849 با - 66 ) در بولتن شرقی، ج 9، صص 823 )« هنینگ » بروکسل بسال 1938 م معتقد است که آن از شاپور اول است و بعد دلایل قاطعی همین نظر را ثابت کرد در این کتیبه پس از ذکر عده ای از شهرهای سوریه، جنگهای شاپور اول با روم و اسارت والریانوس قیصر روم بیان شده است این قسمت گرچه متأ��فانه بر اثر گذشت زمان آسیب فراوان دیده ولی هنینگ آنرا با کمال دقت مورد مطالعه قرار داده است در آخر کتیبه که بهتر محفوظ مانده و هنینگ بنقل بخشی از آن در مقالهء خود پرداخته است شاپور اول در آن بذکر آتشگاههایی که برای خود و اعضای خاندان سلطنت و عده ای از بزرگان دولت تأسیس کرده، می پردازد و نام می برد این بود کارهای نخستین که برای شناسایی خط پهلوی آن زبان انجام شد تا لغات آن زبان شناخته گردید در خاتمه 67 ) دانشمند معروف فرانسوی که در کشف مشکلات این زبان زحمتها )« سیلوستر دوساسی » مناسب است از زحمات عمیق و دقیق کشیده نیز یادی شود برای اطلاع بیشتر به مقالهء پهلوی لغت نامه دهخدا رجوع شود حال که به اجمال کارهای فرنگیان را دربارهء خطوط ایرانیان قبل از اسلام که کلید فهم فرهنگ آنهاست ملاحظه کردیم در زیر با یک نظر سریع و تند کارهای آنانرا در زمینهء معارف ایرانیان بعد از اسلام می نگریم خاورشناسانی که در این قسمت می آیند بعضی سیاحانی هستند که در ضمن سیاحت خود به ایران آشنایی به فرهنگ این سرزمین پیدا کرده در ضمن سفرنامه های خود گوشه ای از فرهنگ ما را نشان داده اند و زمینهء بحث را برای خارجیان دیگر آماده کرده اند یعنی به آنها فهمانده اند که در این سرزمین چه رشته هایی برای تحقیق وجود دارد و در ضمن تحقیق نیز به چه رشته های دیگر بر خواهند خورد دیگر خاورشناسانی اند که با وقوف حیرت انگیز خود بکلمات پارسی کتب لغتی پرداخته اند که می توان گفت بعضی از آنها در نوع خود بی نظیرند این خاورشناسان با اطلاع بروش بحث جدید لغات فارسی را نقد و انتقاد کرده و فرهنگهای فارسی را از آن خشکی خسته کنندهء قدما، خارج نموده اند سه دیگر عالمان بفرهنگ ایرانی هستند که باطبع و تدوین کتب ذی قیمتی در تاریخ ادبیات ایران موجب شده اند که سیمایی از وضع ادبی ایران را بغربیان نشان دهند و از این حیث فرهنگ کهن ما را به اروپائیان بشناسانند که دربارهء کار بعضی از آنها باید گفت آنقدر دقیق است که حتی برای خود ایرانیان نیز تازگی و ارزش زیادی دارد و سرانجام دستهء چهارم خاورشناسانی اند که با طبع و نشر نقادانه کتب قدیم ما موجب شده اند که بهترین چاپ عالمانه از آن کتب در دسترس طالبان قرار گیرد این خاورشناسان که در ضمن چاپ اینگونه متون اطلاعات جالب توجهی نیز در ضمن تعلیقات و پاورقیها یا مقدمهء خود داده اند گاهگاه اطلاعات آنها از دقیقترین سیاح « ژان شاردن » مطالب راجع به ادبیات ماست از سیاحان معروفی که به ایران آمده و ایران را به اروپائیها معرفی کرده است یکی معروف فرانسوی است او بسال 1643 م در پاریس زاده شد و بسال 1713 م از جهان رفت این سیاح که برای تجارت جواهر به هندوستان رفته بود پس از بازگشت به ایران تاجرباشی شاه عباس دوم شد و مدت شش سال در اصفهان اقامت کرد و از مشاوران تجاری دربار بود در سال 1082 ه  ق او به فرانسه بازگشت و سال بعد دوباره به ایران آمد و مدت یازده سال دیگر در ایران و هند ماند و تجارت و سیاحت کرد و سفرنامهء مفصلی نوشت که در آن اطلاعات ذیقیمتی راجع به ایران و فرهنگ ایران یافت میشود از 68 ) فرانسوی است که به سال 1605 م زاده شد و بسال 1685 م وفات کرد او با رفیق خود )« تاورنیه » سیاحان معروف دیگر 69 ) به هندوستان رفت و سفرنامه ای دربارهء ایران نوشت که مرحوم نظم الدوله آنرا اول بار به فارسی برگردانده است در )« برنیه » انگلیسی است او که در بازگشت « هربرت » این سفرنامه اطلاعات مهمی راجع به ایران یافت میشود دیگر از مسافران قدیمی به ایران خود به انگلیس سفرنامه اش به سال 1688 م چاپ و منتشر شد کارش در معرفی ایرانیان به خارجی ها بسیار مؤثر بود هربرت در ضمن کتاب خود نقشه ای از ایران و تخت جمشید دارد که میتوان آنها را از کارهای اولی در این زمینه دانست گزارشهای برادران 70 ) نیز یکی دیگر از نخستین گزارشهای خاورشناسان دربارهء ایران است باری از اواخر عهد صفویان تعداد مسافران )« شرلی » خارجی به ایران زیاد شد و پاره ای از آنها نیز به دربار شاهان ایرانی راه یافتند و در ضمن گزارشهای خود مطالبی ذکر کردند که واجد اهمیت زیاد دربارهء تاریخ اخیر ایران است از جملهء این مسافران پربازن( 71 ) طبیب مخصوص نادرشاه است که در ضمن گزارش های خود پرده هایی نیز از وضع دربار نادری بالا میزند که بسیار جالب توجه است در بین این مسافرین گاهگاه بمأمورین سیاسی فاضلی بر می خوریم که در ضمن خدمت خود در ایران، کارهای بزرگ خاورشناسی نیز کرده اند که واجد اهمیت بسیار کارمند سفارت فرانسه در ایران این خاورشناس علاوه بر خدمت در سفارت فرانسه در « کنت دو گوبینو » است از آن جمله است زمینه های چندی نسبت به معارف ایران پرداخته و اطلاعات جامعی از این مقوله در اختیار فرنگیان گذاشته است که حاوی مطالب جالب توجهی است اما لغت نویسها، از لغت نویسها ما به دو لغت نویس معروف برمی خوریم که کارهای آنان دربارهء لغت است اولی « اشتنگاس » و دیگری « جانسون » فارسی کنونی از گران قیمت ترین کارهای غربی در این زمینه است این دو که یکی کتاب لغت فارسی به فرانسه و دومی کتاب لغت فارسی به انگلیسی را بطبع رسانده است که از بهترین کتب لغت فارسی می باشند غیر این دو، لغت نویسهای دیگری وجود دارند و کتاب لغات فارسی به زبانهای مختلف نوشته اند که حاوی مطالب مفیدی اند از لغت نویسها که بگذریم بخاورشناسانی می رسیم که با تدوین تاریخ ادبیات ایران کارهای سودمندی در این زمینه کرده اند انگلیسی است او که بسال 1862 م در انگلیس بدنیا آمد ابتداء طب « ادوارد براون » معروفتر��ن و آشناترین آنها بتاریخ ادبی ایران آموخت و بعد بر اثر علاقه بوضع ترکهای عثمانی به ادبیات ترک کشیده شد و از ادب ترک به ادبیات فارسی و عربی آشنا گشت و در اینجا بود که زمینهء بحث خود را یافت و با مسافرت خود به ایران زبان فارسی خود را کامل کرد و پس از بازگشت به انگلیس دست به تدوین تاریخ ادبیات ایران زد این کتاب که در حدود سی سال وقت برد یکی از کتب دقیق در تاریخ ادبی ایران است که به چهار جلد تدوین شده اصل آن به زبان انگلیسی است و تا کنون قسمتهای زیادی از آن به فارسی برگردانده شده اند براون علاوه بر این کتاب کتب چندی را چاپ انتقادی کرده و نیز چند کتاب پارسی را به انگلیسی برگردانده است این دانشمند که در معرفی ایران به خارجیان بسیار زحمت کشید به سال 1926 م درگذشت از خاورشناسان دیگری که دست به معرفی شعراء و ادباء 72 ) آلمانی است این دانشمند در شناساندن فضلای ایرانی به خارجیان )« اتهء » فارسی یازیدند و آنها را به اروپائیان شناساندند یکی زحمت زیاد کشید و کتابش نیز اخیراً به فارسی برگردانده شده است اما دانشمندان و فضلایی که در چاپ و طبع کتب قدیم فارسی زحمات زیاد کشیدند و با طبع و انتشار نقادانه بعضی از کتب ایرانیان موجب شدند که این گونه کتابها در بوتهء فراموشی است سیلوستر دوساسی « ژکوفسکی » و « نیکلسن » 73 ) و )« سیلوستر دوساسی » نمانند خاورشناسان متعددی هستند که معروفترین آنها که از فاضلترین خاورشناسان عالم در زبان و ادبیات فارسی و عربی است به سال 1750 م در فرانسه به دنیا آمد و در سال 1838 م در آنجا بدرود حیات گفت تسلط این دانشمند فرانسوی به زبان و ادبیات عربی و فارسی حیرت انگیز است کافی است که مقدمهء پندنامهء عطار که بقلم اوست خوانده شود تا به این تسلط آگاهی حاصل آید او از بین کارهای متعددی که در زبان فارسی و عربی کرده است یکی چاپ پندنامهء عطار است که می توان گفت از بهترین کارهای انتقادی در زبان پارسی است سیلوستر دوساسی شعر پارسی نیز نیکو می سرود و در تربیت خاورشناسان متعددی بسیار مؤثر بود دیگر از کسانی که در به چاپ انتقادی رساندن کتب پارسی سعی بلیغ کردند نیکلسن انگلیسی است که با چاپ و ترجمه و تعلیقهء مثنوی به زبان انگلیسی کار بسیار گرانقیمتی در این زمینه کرده است او که یکی از پرکارترین خاورشناسان است در مشکلترین قسمت ادبیات پارسی گام نهاد و بر اثر کوشش مداوم خود کتاب مثنوی ملای رومی را به اروپاییان معرفی کرد این دانشمند انگلیسی به آخر عمر نابینا شد و با نابینایی جان فرانسوی نیز در اینجا یادی شود این دو که با چاپهای انتقادی « شیفر » سپرد در خاتمه بی مناسبت نیست که از ژوکوفسکی روسی و بعضی از کتب فارسی گوشه ای از معارف این سرزمین را نشان دادند کارهایشان در حد خود بسیار قابل اهمیت است این بود مختصری از هزاران هزار کار غربیان در شناساندن زبان و ادبیات قدیم و جدید ایران و فرهنگ اسلام بعالمیان متأسفانه از چندین صد نفر خاورشناس جز نام چند نفری در این مقال نیامد و آنچه نیز آمد بسیار مختصر و مجمل بود برای اطلاع بیشتر رجوع شود به 48 و مقدمهء - مقالهءتقی زاده در مجلهء دانشکدهء ادبیات تیرماه سال 1335 ه  ش و تاریخ ایران باستان مشیرالدوله صص 44 Inquisition (2) - - ( برهان قاطع چ دکتر معین و کتاب ایران در زمان ساسانیان کریستن سن و فرهنگ خاورشناسان ( 1 و متمم آن بوسیلهء « دزی » به رسالهء - (Renaissance (3) - Carra de Vaux (4) - Septante (5) - Zenon (6 Nouveaux documents Pour l etude de la religion les Haraniens, par بنام «De Goeje» دخویه Pognon (8) - - ( در مجلهء مربوط بکارهای ششمین کنگرهء خاورشناسها در لیدن سال 1883 م رجوع شود ( 7 Dozy Monte Cassino (9) - Cermona (10) - Gerard (11) - Pfanne Muller (12) - Moni (13) - Jean Antoine Guer (14) - Pocoke (15) - Leibniz (16) - Lessing (17) - Hammer Purgstall (18) - Gagnier (19) - Sale (20) - Boulann Villier (21) - Carlyle (22) - Washington Irving (23) - Gustavweil (24) - Sir Wiliam Muir (25) - Sprenger (26) - Noeldecke (27) - August Muller (28) - Halevi (29) - Glaser (30) - Heinrich Mueller (31) - Littmann (32) - Mordtman (33) - Hommel (34) - Euting (35) - Ryckmann (36) - Ludolf Krehl (37) - Hubert Grimme (38) - Snouck Hurgronje (39) - Frants Buhl (40) - Margoliouth (41) - Goldziher (42) - Caetani (43) - Lamnez (44) - Tor Andrea (45) - Pietro Della Valle (46) - Contecaylus (47) - Carstens Niebuhr (48) - Munter (49) - Voyelles (50) - Consonnes (51) - Declinaison (52) - Grotefend (53) - Burnouf (54) - Rawlinson (55) - Layard (56) - P Batta (57) - Oppert (58) - Royal Asiatic Society (59) - Anquetil Duperron (60) - Burnouf (61) - Parthava (62) - Pailculi (63) - Erich FSchmidt (64) - Sperling (65) - American Journal of Semitic Language and Literature (66) - W B Henning (67) - Silvestre de Sacy (68) - Tavernier (69) - Bernier (70) - Scherley (71) - Pere Bazin (72) - Ethe (73) - Silvestre de Sacy."
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر