«لغت نامه دهخدا»
[خِ] (اِ) چارپایی گوشت خوار و بسیار پشم آلود از طایفهء ماشیه الخفیه (از ناظم الاطباء) بهندی آزاریچهه گویند (از غیاث در ) arsha پارسی باستان ،aresha اوستا ،[ « یونکر 120 »xirs ars [ اللغات) در حاشیهء برهان چ معین آمده است: پهلوی کتاب است »ars استی ،« گریرسن 85 »yersh یودغا ،yursh شغنی ،xurs رجوع شود به اَرشام ]، اشکاشمی ] (arshama ،xars سمنانی ،« کتاب 1 ص 287 »xers یرنی و نطنزی ،xaers فریزندی (xers : در کتاب 1 ص 287 )xars گیلکی ،«107 نوعی از پستانداران « بنونیست 210 »shsh- سغدی ،« کتاب 2 ص 184 »xers سنگسری و سرخه یی و لاسگردی و شهمیرزادی گوشت خوار، شامل جانوران سنگین بدن با پوست ضخیم که روی کف پا حرکت کنند خرس از نظر جانورشناسان: این کلمه نام 1) می باشد که از طایفهء گوشتخوارانند( 2) این دسته از حیوانات گوشتخوار وابسته )« ارسیدو » افراد دسته ای از حیوانات چهارپادار ها می باشند « راسو » ها( 6) و « سکانک » ها( 5) و « گورکن » ها( 4) و « راکون » ها و « سگ » بطبقهء ارکتوئید( 3) است و از این طبقه خانوادهء خرسها شامل هفت صنف معین اند و در همهء نقاط عالم جز استرالیا یافت میشوند نوع بسیار کوچک این حیوان کمی بزرگتر از سگ است در حالی که نوع بزرگ آن که کادیاک( 7) قهوه ای رنگ می باشد نُه پا طول دارد خرسهای قطبی یعنی خرسهای خاکستری و قهوه ای رنگ بزرگترین گوشخوارانی می باشند که در زمین زیست می کنند، و برخلاف عقیدهء عمومی این حیوان فقط در موارد غیرعادی برای نوع آدمی خطرناک میشود خرسها همواره با بدن تنومند و نسبهً بی قواره و پاهای کوچک و دم کوتاه مشخص می گردند و پنجه های آنان برخلاف پنجه های گربه از نوع منقبض شونده( 8) نیست غذای خرسها نوع خاصی نیست و این حیوان از همه نوع غذا تغذیه می کند انواع مختلف خرسها از ریشهء درختان و میوه هایی چون دانه های انگور و جانورانی چون کرمها و مورچه ها و ماهیها و گاهی نیز از حیوانات بسیار کوچک خود را سیر می کنند، با این همه می توان در انواع خرسها خرسهای قهوه ای رنگ و خرسهای قطبی را گوشتخوار تشخیص داد و خرسهای مالاریایی را از نوعی دانست که صرفاً از عسل تغذیه می کنند در سرزمینهای معتدله خرسها بوقت پائیز بیشتر از سایر ایام سال گوشت می خورند تا در ایام زمستان بوقت ( خواب زمستان( 9) واجد ذخیرهء کافی از چربی برای خود باشند در امریکای شمالی نوعی خرس بنام اوارکتوس امریکائوس( 10 وجود داشته و پیش از آنکه این ناحیه پر از جمعیت شود در جنگلها می زیسته است، این حیوان با اندازه ای متوسط و رنگ سیاه مشخص میشد و امروز در پارکهای بزرگ مرکز تربیت و نگاهداری حیوانات ما اغلب به این حیوان برمی خوریم که بعضی از آنها در شاهراه ایستاده و از مسافران شیرینی می گیرند نوزادان خرس که معمو دو یا سه تا می باشند وقتی در زمستان بدنیا می آیند مادر آنها در خواب زمستانی است آنها بوقت تولد برهنه از پشم و کورند و در حدود 8 اینچ درازا دارند نوع قهوه ای رنگ این جانور که در شمال اروپا و آسیا و آلاسکا وجود دارد خیلی زود تربیت می پذیرد و گاهگاه بجهت تربیت دیده شده که این حیوان بر اثر دستور مربی با شنیدن نوایی می رقصد خرسهای سفید قطبی( 11 ) بنظر می رسد که جالب توجه ترین صنف خانوادهء خرس اند چه این خرسها بحد بسیار زیباتر از سایر خرسها می باشند مضافاً آنکه چون چالاکی فراوانی در آب بازی دارند در آنجاست که آنها می توانند سگ ماهی ها را تعقیب کنند و بشکار گرازماهی( 12 ) و سایر انواع ماهی پردازند ابوقتاده دُبّ هجرس قُبّاح ابوجُهَینه ابوالحلاج ابوحُمَید، ابوسلمه ابواللماس دیسم (یادداشت بخط مؤلف) : فرودآمد ز پشتش چون تو ملعون شده کالفته چون خرسی خشینهلبیبی با ملک چکار است فلان را و فلان را خرس از در گلشن نه و خوک از در گلزار منوچهری یکیست روی ببینم چنانکه خرسی را بگاه ناشنه برداشتن لویشه کنی ؟ (از حاشیهء فرهنگ اسدی نخجوانی) من غند شدم ز بیم غنده چون خرس بکون فتاده در دامابوطاهر زآن یکی خرس که بدخشی طبع دیگری پیل که شد فسق پرستخاقانی بریش تیس و به بینیّ پیل و غبغب گاو بخرس رقص کن و بوزنینهء لعّابخاقانی مهر ابله مهر خرس آمد یقین کین او مهر است و مهر اوست کین مولوی (مثنوی) خرس نیزار خورد بناچارش زود در کح کح اوفتد کارشاوحدی ارض مدبه؛ زمین خرسناک (منتهی الارب) - امثال: آیا خرس تخم می گذارد یا بچه می کند؟ گفتند از این دم بریده هرچه بگویید برمی آید (یادداشت بخط مؤلف) از خرس مویی؛ از مردی ممسک گرفتن چیزی هرچند ناچیز خوش باشد: (یادداشت بخط مؤلف) : یکی از دوستانم گفت بستان مگر نشینده ای از خرس مویی؟یغما خانهء خرس و بادیهء مس خرس در کوه بوعلی سیناست، نظیر: در بیابان کفش کهنه نعمت خداست (یادداشت بخط مؤلف) هرجا خرس است جای ترس است - مثل خرس تیرخورده؛ کنایه از حدت عصبانیت است (یادداشت بخط مؤلف) - مثل خرس خونسار؛ - مثل خرس کوه قلات ||؛ نام دو شکل است بر فلک جانب شمال که بصورت خرس اند، یکی را Ursidoe (2) - Carnivora - ( دب اکبر و دیگری را دب اصغر گویند (آنندراج) رجوع به دب اکبر و دب اصغر شود ( 1 (3) - Arctoidea (4) - Racoon (5) - Badger (6) - Skunk (7) - Kodiak (8) - Retractable (9) - Hibernation (10) - Euarctos americaus (11) - Thalarctos maritmus (12) - Walrus.