«لغت نامه دهخدا»
[خِ / خَ] (از ع، اِ) محلی بوده است که در سرای پادشاهان و امیران و ثروتمندان که جواهرات و نقود و مالهای منقول قیمتی را بدانجا می نهادند و هر خرج و بذل و بخششی از آنجا می شد و هر هدیه ای بدانجا می رفت :علی تکین بخارا بغازیان ماوراءالنهر سپرد و خزانه و آنچه مخفف داشت با خویشتن برد (تاریخ بیهقی) با من عهد کنید و بر غلامان سرایی حجت کنید تا بخرد باشند که چون به آموی رسیم از خزانه خوارزمشاه صلتی داده آید (تاریخ بیهقی) آن چیزها از مجلس و میدان ببردند به خزانه ها و سرای ها (تاریخ بیهقی) چند روز پیغام می رفت و می آمد تا قرار گرفت بر آنکه خداوند را خدمتی کند پنجاه هزار دینار و خط بداد و مال در زمان بخزانه فرستاد (تاریخ بیهقی) خازنان و دبیران خزینه و مستوفیان نثارها را بخزانه بردند (تاریخ بیهقی) گر تو بیاموزی ای پسر سخن خوب خوار شود سوی تو خزانهء قارون ناصرخسرو گفت حجت بجمله گوهر علم است گوهر او را ز جانت ساز خزانهناصرخسرو شاه را چون خزانه آراید چیز بدهم چو نیک دریابدسنائی طمعش بود کز خزانهء جود بی نیازش کنی بجامه و زرانوری نسیه بر نام روزگار تو بس زانکه نقد از خزانه می نرسدخاقانی حمل خزانه اش به سمرقند برنهدخاقانی بخت نقش سعادتش بندد بر ششم چرخ کان خزانهء اوستخاقانی بذات خویش بحفظ خزانهء جوهر قیام نمود (ترجمهء تاریخ یمینی ) گرامی نزلهای خسروانه فرستاد از ادب سوی خزانهنظامی ولیکن خزانه نه تنها مراستسعدی خزائن پر از بهر لشکر بودسعدی (بوستان ||) مال و نقود کثیر (آنندراج) (غیاث اللغات) :( 1) دل باید و خزانه و تیغ و سپاه و تخت تا بر مراد خویش بود مرد کامران امیر معزی و لشکر برادر را که آنجا بودند برداشت با مال و خزانه (فارسنامهء ابن بلخی ص 103 ) - از خزانه بیرون آوردن؛ - از خزانه خارج کردن؛ از خزانه بیرون آوردن - از خزانه درآوردن؛ یا ز خزانه خارج کردن - به خزانه بردن؛ در خزانه قرار دادن بخزانه فرستادن حمل بخزانه کردن - به خزانه فرستادن؛ بخزانه بردن حمل بخزانه کردن - خزانهء اسرار؛ مخزن الاسرار، کنایه از قلب : چو مردمان شب دیرنده عزم خواب کنند همه خزانهء اسرار من خراب کنند مسعودسعد سلمان - خزانه خانه؛ مخزن جای خزانه جایی که در آن نقود و جواهر نهند : خزانه خانهء عشق است در بمهر رضا خاقانی - خزانهء غیب؛ مخزن غیب مخزن و خزانهء الهی که رزق مردمان از آنجا رسد : ای کریمی که از خزانهء غیب گبر و ترسا وظیفه خور داریسعدی|| - شفاخانهء غیب داروخانهء غیب : دردم نهفته به ز طبیبان مدعی باشد که از خزانهء غیبم دوا کنندحافظ - خزانهء فتوح؛ خزانهء الهی که بخشایش الهی از آن بشود : هم خزانهء فتوح بگشاید هم نشانهء فلاح بفرستدخاقانی - در خزانه نهادن؛ اکتناز (یادداشت بخط مؤلف ||) حوض گونه ای در حمام که در آن برای شس�� و شو داخل میشدند (یادداشت بخط مؤلف) - خزانهء آب سرد؛ خزانه ای که حاوی آب سرد حمام است - خزانهء آب گرم؛ خزانه ای که حاوی آب گرم است || قطعه ای از زمین که در آن تخم یا قلمهء درختان نزدیک یکدیگر کاشته و سپس در جاهای دیگر غرس کنند، ممکن است بجای قطعه زمین ظرفی باشد که در آن تخم یا قلمهء درختان بشکل فوق کاشته شود (یادداشت بخط مؤلف ||) مکانی بود در هیکل که عطایا را در آنجا می گذاردند (قاموس کتاب مقدس ||) محلی که در آن کتاب گذارند مخزن کتب کتابخانه (یادداشت بخط مؤلف) - خزانهء کتب؛ مخزن کتب گنجینهء کتب || اداره ای که در آن درآمدهای کشوری جمع شود و سپس هزینه ها از آن اداره پرداخت گردد (یادداشت بخط مؤلف) - اسناد خزانه؛ سند حسابداری که در خزانهء مملکتی تهیه شود و بدانجا مربوط است - خزانه داری کل؛ خزانهء مملکت که درآمد و هزینهء مملکتی بدانجا مربوط است - خزانهء مملکت؛ خزانهء کشور که درآمدهای کشور و سرمایهء کشور در آنجا سپرده میشود و مخارج کشور نیز بدانجا حواله میگردد || قلب دل (غیاث اللغات) (آنندراج) (ناظم الاطباء) ( 1) - صاحب غیاث اللغات آن را مجاز آورده بعلاقه ظرف و مظروف یا اطلاق مصدر بر مفعول.