ایلدگز

«لغت نامه دهخدا»

[دُ گُ] (اِخ) اتابک اعظم شمس الدین (جلوس 531، فوت 568 ه . ق.) وی مؤسس سلسلهء اتابکان آذربایجان است. در آغاز غلامی بود از آن سلطان مسعود سلجوقی و در دستگاه او تربیت و ترقی یافت تا به رتبهء امارت رسید. حکومت آذربایجان یافت و پس از جلوس ارسلان شاه به حلوان آمده و بعدها بسلطنت رسید. سپس پسر خود نصره الدین جهان پهلوان را به جای خود فرستاد و تا 568 ه . ق. که درگذشت ری و اصفهان را گرفت و گرجیان را در 557 ه . ق. شکست داد و وضع دولت سلجوقی را سر و صورتی بخشید:
گر ایلد گز ایران را تسلیم بسلطان کرد
آن روز که بیرون رفت از کار جهانداری.
خاقانی.
اتابک ایلدگز شاه جهانگیر
که زد بر هفت کشور چارتکبیر.نظامی.
رجوع به فرهنگ فارسی معین و دایره المعارف فارسی و تاریخ گزیده ص466 و 467 و 472 شود.