«لغت نامه دهخدا»
[تَمْ بَ] (اِخ) تمبقطی. ابوالعباس احمدبابابن احمدبن عمر بن محمد اقبت الصنهاجی السودانی معروف به بابا (963 - 1032 ه . ق.) او راست: کتاب نیل الابتهاج ذیل الدیباج و تکمله کنایه المحتاج. وی از مردم سودان نیست بلکه از صنهاجه از قبیله ایست که آنرا مسوفه گویند. وی در طلب علم کوشید و نحو را نزد عم خود ابوبکر شیخ الصالح آموخت و تفسیر و حدیث و فقه و اصول و عربیت و بیان و تصوف و جز آن را نزد علامهء بغیع فراگرفت و سالها ملازمت او داشت و نزد پدر خویش حدیث و منطق را سماع کرد و نزد طلاب شهرت یافت. و عده ای از کتب که شمارهء آنها بر چهل بالغ شود تألیف کرد و مردم و بزرگان طلاب گرد او جمع می آمدند و ملازمت او اختیار میکردند و قاضیانی مانند ابوالقاسم بن ابی النعیم و ابوالعباس بن القاضی نزد او قرائت کردند، و مکرر برای فتوی تعیین شد. وی در تنبکتو بسال 1032 و به قولی بسال 1306 ه . ق. درگذشت. از مصنفات اوست: 1 - ارشادالواقف لمعنی نیه الحالف. 2 - افهام السامع بمعنی قول الشیخ خلیل فی النکاح بالمنافع. 3 - انفس الاعلاق فی فتح الاستغلاق من فهم کلام خلیل فی درک الصداق. 4 - فتح الرزاق فی مسأله الشک فی الطلاق. این رسایل در فاس در مجموعه ای بسال 1307 ه . ق. طبع شده است. 5 - ترجمهء خلیل بن اسحاق مالکی از کتاب تکمله الدیباج نقل شده و در مقدمهء کتاب المختصر در فقه تألیف شیخ خلیل بن اسحاق. 6 - نیل الابتهاج بتطریزالدیباج، و آن ذیل بر کتاب الدیباج المذهب فی معرفه علماءالمذهب تألیف ابن فرحون یعمری است و آن در سال 1005 ه . ق. در شهر مراکش از غرب اقصی بپایان رسید و در فاس بسال 1317 ه . ق. چاپ شد و نیز در هامش الدیباج المذهب در مصر به سال 1329 - 30 طبع شده است. (معجم المطبوعات ج1 ستون 379 - 380).