«لغت نامه دهخدا»
[ءِ] (اِخ)(1) کشوری در مکزیک مرکزی محدود از طرف مشرق و شمال شرقی به وِراکروز و از طرف مغرب به هیدالگو، و تلاقزاله، مکزیکو و مُرِلُس و از جهت جنوب به مملکت گوئِرُ و اواخاکا. مساحت سطح آن 31616 هزار گز مربع با 1021133 تن سکنه و آن به شکل مثلث غیر منتظم است و بتدریج از شمال رو بسوی جنوب وسعت یابد. قسمت شمالی آن نسبهً مسطح و شامل جلگه هاست. شعبه و دامنه های سلسلهء جبال آناهواک(2) در قسمت جنوبی این مثلث دیده میشود. مرتفعترین قلهء این جبال قلهء پوپوکاپتل و قلهء ایزتاچیهو آتل میباشد. میاه قسمت شمالی این جمهوری بسوی شمال شرقی روانست و به خلیج مکزیک میریزد و آبهای قسمت جنوبی و وسطی بسوی جنوب غربی جاری است و به اقیانوس کبیر داخل می شود. قوی ترین این میاه ریوما کسکاله نام دارد، و از نزدیکی مرکز کشور گذشته کوههای واقع در طرف جنوب را می شکافد و به جمهوری گوئرو درمی آید. اراضی آن حاصلخیز و منبت میباشد ولی چنانکه باید بکار انداخته نمیشود، معادن نمک و نقرهء بسیار دارد، تجارت آن در زمان گذشته بسیار رواج و رونق داشت اکنون کمی کاسته شده آثار عتیقهء مربوط به اهالی اصلیّه در این سرزمین بسیار است و مشهورتر آنها شولوله میباشد. (1) - Puebla. (2) - Anahuac.