پوریای ولی

«لغت نامه دهخدا»

[رِ یِ وَ] (اِخ) پهلوان محمود خوارزمی ملقب به پوریای ولی و نیز ملقب به قتالی. اصل او از مردم گنجه است. شجاعی عارف بود. او را مثنویی است بنام کنزالحقائق. وی بسال 722 ه . ق. در خیوق درگذشته است. رجوع به تذکرهء صبح گلشن و قاموس الاعلام ترکی و ریحانه الادب و مجالس العشاق شود. از اوست:
آنیم که پیل [چرخ] برنتابد لت ما
بر چرخ زنند نوبت شوکت ما
گر در صف ما مورچه ای گیرد جای
آن مورچه شیر گردد از دولت ما.
و نیز او راست:
بهشت و دوزخت با تست در پوست
چرا بیرون ز خود میجوئی ای دوست.
و هم از اوست:
افتادگی آموز اگر طالب فیضی
هرگز نخورد آب زمینی که بلند است.
دربارهء پوریای ولی افسانه هایی در میان پهلوانان و زورخانه کاران رایج است.