«لغت نامه دهخدا»
[تِ مُ] (اِخ)(1) (بنادر گرم(2)) تنگه ای است در تسالی(3) بین کوه آنوپه(4) و خلیج مالیاک(5) که قریب یک فرسنگ طول آن و ده ذرع عرض آن است و در این محل لئونیداس(6) پادشاه اسپارت با سیصد تن از سپاهیان خود و چهار یا پنج هزار نفر یونانی با سپاهیان خشایار شا مصاف داده بیست هزار نفر از لشکریان ایران را به هلاکت رسانید و خود نیز بقتل رسید. (480 ق . م.)... تنگهء ترموپیل امروز به لیس کُش تُمُس یا بوکادی لوپو(7) معروف است. (از اعلام تاریخ قدیم فوستل دوکلانژ ترجمهء نصرالله فلسفی). ترموپیل محلی است که بین کوهی بلند و غیرقابل عبور از طرف مغرب و دریا و باتلاقها از طرف مشرق واقع شده. این محل چشمه های آب گرم دارد و در معبری واقع است که از تراخی نه(8) به یونان وسطی می رود و پنجاه پا عرض آن است ولی در پس و پیش ترموپیل معبر مزبور تنگ می شد تا حدی که فقط یک ارابه از آن می توانست بگذرد... (تاریخ ایران باستان ج 1 ص 769). و رجوع به تاریخ ایران باستان ج 1 ص 777، 778، 780، 794، 795، 796، 803، 807، 860، 877، 883، 885، ،و ج 2 ص 1117، 1225، 1231، 1418، 1648، و ج 3 ص 1977، 2023، 2027، 2047، 2067، 2658 و قاموس الاعلام ترکی و فرهنگ ایران باستان ص 292 شود. (1) - Thermopyles. (2) - Les portes - chaudes. (3) - Thessalie. (4) - Anopee. (5) - Maliaque. (6) - Leonidas. (7) - Bocca di lupo. (8) - Trachinee.