تناس

«لغت نامه دهخدا»

[تَ] (اِ) فتق؛ پاره شدن تناس؛ بیرون آمدن فتق. (ناظم الاطباء). یا تن آس. قیله. ادره. بادگندی. غری. فتق بیضه. دبه خایه.(1) تناسب.
[تَ سُ] (ع مص) همدیگر پیوند شدن. (آنندراج). با یکدیگر پیوند شدن. (ناظم الاطباء). باهم مناسبت داشتن. (غیاث اللغات). باهم نسبت داشتن. نسبت یافتن با یکدیگر. خویش هم بودن. (فرهنگ فارسی معین). || تشا کل و تماثل. (اقرب الموارد). || وجود داشتن نسبت و رابطهء میان دو کس یا دو چیز. || برازیدن. || (اِمص) خویشاوندی. خویشی. || سازواری. موافقت. (فرهنگ فارسی معین) : که کتاب و ترازو و آهن بیکدیگر تناسبی ندارد. (کلیله و دمنه). || (اصطلاح بدیع)، مراعاه النظیر. (فرهنگ فارسی معین). رجوع به همین کلمه شود. || اصطلاح حساب، بیان تساوی دو نسبت را تناسب نامند مثلا 83 تناسب است. این تناسب را چنین می خوانند: 4 به 3 مثل 8 است به 6. اعداد 4و3و8و6 را جمله های این تناسب نامند. || اصطلاح موسیقی، هماهنگی. ج، تناسبات. (فرهنگ فارسی معین). رجوع به مناسبت و کشاف اصطلاحات الفنون شود.
(1) - کلمهء تناس را من در درکه، قریه ای به شمال غربی تهران بالای اوین، شنیدم. (یادداشت به خط مرحوم دهخدا).