توت

«لغت نامه دهخدا»

(اِ) میوه ای است معروف، سفید آن قائم مقام انجیر است و سیاه آن را توت شامی گویند. چون آن را نارسیده خشک کنند قائم مقام سماق باشد و معرب آن توث است که بجای فوقانی آخر ثای مثلثه باشد و سفید آن را به عربی توث حلو، و سیاه آن را توث حامض خوانند. (برهان). میوه ای است شیرین و بجای تا، دال (تود) نیز گویند چرا که در فارسی تا و دال بدل یکدیگر شوند... و عرب توت با تا را معرب کرده و تصرف کرده توث بثای مثلثه گفته. (انجمن آرا) (آنندراج). میوه ای که دارای دو قسم است یکی سفید و شیرین و دیگری سیاه و ترش که شاه توت و توت شامی و شخرور و شخروز نیز گویند. (ناظم الاطباء). فرصاد. تود. (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). شیرین او را نبطی و ترش را شامی نامند... (از تحفهء حکیم مؤمن) : آلوچه شد پتکچی و سرمش خزینه دار توت سیه دبیر و سفیدش مشیر گشت. بسحاق اطعمه (دیوان ص38). رجوع به المعرب جوالیقی ص90 و تحفهء حکیم مؤمن و فهرست مخزن الادویه و ترجمهء ضریر انطاکی ص101 و بحر الجواهر و تود و دزی ج1 ص153 شود. -توت الحامض؛ توت حامض. رجوع به توت و ترکیب بعد و الفاظ الادویه شود. - توت حامض؛ به پارسی شاه توت گویند، بهترینش سیاه... بود... (فهرست مخزن الادویه). معروف است به شامی، بهترین وی سیاه... بود و نارسیدهء وی چون خشک کنند قائم مقام سماق بود... (از اختیارات بدیعی). رجوع به توت شود. - توت حلو؛ فرصاد خوانند، به پارسی توت سفید... (از اختیارات بدیعی). توت شیرین و سفید... (الفاظ الادویه). رجوع به توت شود. - توت سیاه؛ توت شامی. شاه توت. توت شرابی : این خون کسی ریخته ای یا می لعل است یا توت سیاه است که بر جامه چکیده ست؟ سعدی. رجوع به توت شامی شود. - توت شامی؛ خرتوت. (مفاتیح از یادداشت بخط مرحوم دهخدا). شاه توت. (یادداشت ایضاً). رجوع به توت سیاه و توت شرابی شود. - توت شرابی؛ شاه توت. (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). رجوع به توت شامی و توت و معنی دوم این کلمه شود. || درخت این هر دو قسم(1). (ناظم الاطباء). این درخت بومی چین است لیکن در همه جای ایران خاصه جنگلهای شمال برای تغذیهء کرم ابریشم غرس شده است(2). (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). تود. توذ. توث... درختی است از تیرهء گزنه ها که خود راسته ای جداگانه را تشکیل می دهد. گلهایش منفردالجنس است که گاهی بر روی یک پایه، هم گلهای نر موجود است و هم گلهای ماده و زمانی گلهای نر و ماده بر روی دو پایه قرار دارد. گل آذینش سنبله ای و میوهء آن بصورت شفت های کوچک مرکبی است که پهلوی هم قرار گیرند... (فرهنگ فارسی معین). این درخت(3) در شمار درختان جنگلی نام برده نشده ولی چون به فراوانی در ایران موجود است و برای جنگل کاری زمینهای خشک مناسب می باشد آنرا نام می بریم. سه گونهء آن در ایران موجود است: 1- توت سفید(4) که از برگ آن برای پرورش کرم ابریشم استفاده می شود. 2- توت سیاه(5) که اغلب به صورت توت مجنون بعنوان درخت زینتی کاشته می شود. 3- شاه توت(6) که دارای میوهء لذیذ خوراکی است. درخت توت در هر خاکی می روید ولی خاکهای بارخیز را بیشتر می پسندد. تند می روید ولی به ارتفاع زیاد نمی رسد، چوبش نارنجی کم رنگ است و استحکام زیادی ندارد ولی در مجاورت خاک دوام بسیار می کند. از آن کاسهء تار می سازند. نیاز درخت توت به آب کم است و از اینرو برای جنگل کاری زمینهای خشک شایستگی دارد. (جنگل شناسی کریم ساعی ج2 ص243). درختی است که گلهای مادهء آن تشکیل سنبله های بهم فشرده میدهند و میوهء مرکبی می سازند (خوراکی). برگهای آن برای پرورش کرم ابریشم بکار می رود. جورهای مختلف آن شاه توت و توت سیاه است. (گیاه شناسی گل گلاب چ 3 ص295) : کرم کز توت، بریشم کند آن نیست عجب چه عجب از زمی ار دُر دهد و گوهر بر؟ فرخی. و از آن ناحیت ابریشم خیزد از آنچ درخت توت بسیار باشد. (فارسنامهء ابن البلخی ص122). روزگاری در کمال ناقصان روزگار اطلس کند از برگ توت.انوری. ایشان [مردم خطا و چین] اکثر کاغذ را از پوست درخت توت می سازند. (از فلاحتنامه از یادداشت بخط مرحوم دهخدا). - توت سیاه؛ گونه ای توت که میوه اش قرمز و کام شبیه شاه توت است، ولی برخلاف آن میوه اش شیرین و تا حدی لزج است. شاخه های جوان این درخت مانند شاخه های بید مجنون به سوی زمین برمی گردد و شکل چتر زیبایی می یابد. توت مجنون. (فرهنگ فارسی معین). رجوع به توت (معنی اول) شود. || لفظ عبری آن بمعنی گریان، و اشاره به درختی است که دارای صمغ یا کتیرا می باشد. طور و طرز مخصوص آن معلوم نیست و بعضی گمان می کنند که لفظ عبری که به توت ترجمه شده باید صنوبر یا راجی باشد. (قاموس کتاب مقدس). (1) - توت سیاه و توت سفید. (2) - Morus. Murier. (3) - Morus. (4) - M. alba. (5) - M. rubra. (6) - M. nigra.