توفیدن

«لغت نامه دهخدا»

[دَ] (مص) صدا و ندا و فریاد و آواز و شور و غوغا کردن باشد و به معنی غریدن و غرنبیدن و عربده کردن هم هست. (برهان) (آنندراج). خواندن کسی را برای یاری و به آواز بلند فریاد کردن و غریدن و غرنبیدن و هنگامه و شور و غوغا برپا کردن. (ناظم الاطباء). غرنبیدن. (شرفنامهء منیری). صدا و ندا باشد. (فرهنگ جهانگیری). از «توف» + «یدن» (پسوند مصدری). (حاشیهء برهان چ معین) :
جهان پر شد از نالهء کرنای
ز توفیدن کوس و زخم درای.
شاهنامه (از شرفنامهء منیری).
ز توفیدن بوق و از بانگ تیز
همه بیشه بد چون خزان برگ ریز.
اسدی (گرشاسب نامه).
|| به معنی جنبش و برهم خوردگی خلایق و وحوش نیز گفته اند و آن را به عربی هزاهز خوانند. (برهان) (آنندراج). جنبش و برهم خوردگی بود. (فرهنگ جهانگیری) :
از آواز گردان بتوفید کوه
زمین آمد از نعل اسبان ستوه.فردوسی.
یکی باد برخاست بس هولناک
دل جنگیان گشت از آن پر ز باک
بتوفید کوه و بدرید دشت(1)
خروشش همی(2) از هوا برگذشت.فردوسی.
بجنبید دشت و بتوفید کوه
ز بانگ سواران هر دو گروه.فردوسی.
مغزمان روزه بتوفید و تبه کرد و بسوخت
باد این عید گرامی به سماع و به شراب.
فرخی.
بفرمود تا هر بوق و کوس و دهل که داشتند و صنج و درای و اسفیدمهره، یکبار بزدند چنانکه از آن آواز، عالم بتوفید. (اسکندرنامهء قدیم، نسخهء سعید نفیسی از یادداشت بخط مرحوم دهخدا). از آواز بوق و کوس عالم بتوفید. (اسکندرنامهء قدیم، ایضاً).
عجب نیست از سوز من گر به باغ
بتوفد درخت و بسوزد گیاغ.بهرامی غزنوی.
(1) - در فرهنگ جهانگیری: بلرزید دشت.
(2) - ایضاً خروش سپاه.