مصل

«لغت نامه دهخدا»

[مَ] (ع اِ) ترف. (مهذب الاسماء) (منتهی الارب). رخبین. قره قروت. (یادداشت مؤلف). آبی که از پنیر بیرون آید پس از پختن و فشردن، و آن مضر معده است. (منتهی الارب) (از ناظم الاطباء) (آنندراج). عصارهء اقط را گویند، چون او را پزند و آب از او بیرون کشند او را مصل و مصار گویند و اقط را پارسیان در بعضی کتب به لول (= لور) تفسیر کرده اند و بعضی پنیر گفته اند. معده را مضر است و تولید اخلاط ردیه بکند. (ترجمهء صیدنهء ابوریحان بیرونی). به ترکی قراقروط نامند و در اصفهان قارا گویند و آن مائیهء دوغی است که طبخ داده غلیظ او را کشک سازند و مائیهء او را بار دیگر جوشانیده منعقد نمایند. (از تحفهء حکیم مؤمن) :
کشک و مصل و نار و غوره سیر و سرکه گو برو
قلیه گو بازآ که بورک ترک هر شش می کند.
بسحاق اطعمه.
و رجوع به اختیارات بدیعی و تذکرهء داود ضریر انطاکی ص307 شود. || کشک. (یادداشت مؤلف) : قال ابن تلمیذ ان الدوغ اذا اغلی حتی یغلظ و طرح فیه ملح ثم شمس حتی یجف و یشتد حموضته فهو المصل. (بحر الجواهر).