«لغت نامه دهخدا»
(اِخ) جزو دوم این کلمه همان اسب است ولی جزو اول آن معلوم نیست، و ربطی به «جام» = یام که مغولی است ندارد. (برهان قاطع چ معین ج4 پایان کتاب ص بیست و دوم). و در سنت زرتشتیان جاماسب از خاندان هوگوه(1) در اوستا و برادر فرشوشتر(2) بود و هر دو وزیر کی گشتاسب بودند. جاماسب با دختر زرتشت بنام پوروچیست(3) ازدواج کرد. (مزدیسنا ص77 - 78). جاماسب در ادبیات ایران و عرب «فرزانه» و «حکیم» خوانده شده است و بدو پیشگوئیهائی نسبت داده اند که ذکر آنها در رسالهء پهلوی «یادگار زریران» و «گشتاسب نامهء دقیقی» و «جاماسب نامه» آمده. رجوع به مزدیسنا ص353 ببعد و ص362 و 363 و یادنامهء پورداود ج2 ص56 شود. (حاشیهء برهان چ معین). نام حکیمی که وزیر گشتاسب شاه بود. (شرفنامهء منیری). نام حکیمی ستاره شمر بوده و گویند ترجمهء این نام به عربی مطابق نصرالله خواهد بود. وی برادر گشتاسب شاه بود که پدر اسفندیار است چون گشتاسب(4) آئین زردشت پسندید جاماسب و پشوتن و اسپندیار نیز به زرتشت گرویده به کیش او درآمدند. اسپندیار به تسخیر بلاد و ترویج آئین زردشت و بنای آتشکده ها در ایران و غیر ایران مأمور شده از راه آذربایگان به ولایت روم و اروپا رفته جدهء مادری خود را در ایتالیا ملاقات کرده و جاماسب به نشر علوم نجوم و حکمت پرداخت و از آثار کواکب استحضار زیاد حاصل کرد. (آنندراج) : ستاره شناسی گرانمایه بود ابا او بدانش گران پایه بود.فردوسی. یکی از حکمای ایرانی که در صنعت کیمیا بحث کرده و گویند عمل اکسیر تام را دریافته بود. از اوست: کتاب جاماسب فی الصنعه. (الفهرست ابن الندیم). جاماسب نامه از مصنفات اوست. (شرفنامهء منیری). نامه ای از او دیده شده که بپارسی قدیم است و نام آن فرهنگ ملوک و اسرار عجم است و عنوان آن بنام گشتاسب شاه است و نظرات کواکب را به رمز بیان نموده و مقارنات اختران را طالع وقت نهاده و بر آن زایچه حکم نموده. گویند پنج هزار سال از روزگار آینده را باز نموده از سلاطین و انبیاء خبر داده، در آنجا حضرت موسی سرخ شبان باهودار و حضرت مسیح را پیغمبر خرنشین که او را بنام مادر بازخوانند و از حضرت رسول عربی (ص) به مهرآزما تعبیر کرده و بعضی سخنان وی موافق روزگار گذشته است و برخی مخالف، والله اعلم بالصواب. (آنندراج). او را جاماس نیز خوانده اند. (شرفنامهء منیری) (آنندراج). جاماسپ. (آنندراج). جاماسف. (شرفنامهء منیری). رجوع به جاماس و جاماسپ و جاماسف شود : بخواند آن زمان شاه جاماسب را کجا رهنمون بود گشتاسب را. فردوسی (از آنندراج). وی بدستور گشتاسب بن لهراسب نقوش افلاکی را بر تخت طاقدیس پیدا کرده است: چو گشتاسب آن تخت [ طاقدیس ] را دید گفت که کار بزرگان نشاید نهفت به جاماسب گفت ای گرانمایه مرد فزونی چه دانی بدین کار کرد چو جاماس�� آن تخت را بنگرید بدید از در دانش او را کلید بر او بر شمار سپهر بلند همه کرد پیدا چه و چون و چند زکیوان همه نقشها تا به ماه بدان تخت کرد او بفرمان شاه.فردوسی. وی موبدان موبد گشتاسب بود: سر موبدان بود و شاه ردان چراغ بزرگان و اسپهبدان.فردوسی. رجوع به جامات و جاماس و جاماسف شود. (1) - Hvogva. (2) - Frashaushtra. (3) - Pourucista. (4) - براساسی نیست و چنانکه پیش از این گفتیم وی برادر فرشوشتر از خانوادهء هوگوه بود و خود و برادرش هر دو وزیر کی گشتاسب بودند.