«لغت نامه دهخدا»
[مِ عِ فَ] (اِخ) مسجد معروف کوفه که از ابنیهء بسیار قدیمی و مورد احترام است و یکی از چهار مسجد بزرگی است که در اسلام برای عبادت در آنها فضیلت بیشمار ذکر شده است. یاقوت آرد: اما مسجد کوفه، روایات بسیار در فضیلت آن ذکر شده از آنجمله: حبه العرنی گفت، در مجلس علی (ع) نشسته بودم که مردی آمد و گفت، این زاد و راحلهء من است و میخواهم به زیارت بیت المقدس بروم. پس علی (ع) گفت، توشه ات را بخور و راحله ات را بفروش و بر تو باد زیارت این مسجد [ مسجد کوفه ] چه آنکه این مسجد یکی از چهار مسجدی است که دو رکعت نماز گزاردن در آن برابر ده رکعت نماز گزاردن در مساجد دیگر است و برکت آن تا دوازده میلی از هر جانب بود و از فاصلهء هزار ذراعی نازل میشود و فارالتنور در گوشهء آن و ابراهیم نبی (ع) نزد اسطوانهء پنجم نماز گزارده و هزار نبی و هزار وصی در آن نماز گزارده اند در آن است عصای موسی و شجرهء یقطین. و یغوث و بعوق که فاروق است در آن هلاک شدند و در آن راهی است به کوه اهواز و مصلی نوح در آن میباشد و هفتاد هزار تن در روز قیامت از این مسجد محشور میشوند که حسابی بر آنان نیست، و میان آن بر باغی از باغهای بهشت قرار دارد و سه چشمه از بهشت در آن جاری است که پلیدیها را میبرد و مؤمنان را تطهیر میکند و اگر مردم از فضیلت آن آگاه بودند آنرا خشک نمی کردنند و از میان نمی بردند. شعبی گفت، مسجد کوفه شش جریب و شش قفیز است و زادانفروخ گفت، نه جریب است وقتی که عبیداللهبن زیاد مسجد کوفه را بنا کرد و مردم را فرا خواند و بر منبر بالا رفت گفت، ای مردم کوفه مسجدی برای شما بنا کردم که بر روی زمین همانند آن بنا نشده و برای هر اسطوانه هزار و هفتصد(1) مصرف کردم. و آن را منهدم نسازد جز کسی که یاغی و منکر باشد. سپس قسمتی از آن پائین آمد که حجاج آن را خراب کرد و مجدداً بنا نمود و بعداً دیواری که جنب خانهء مختار بود خراب شد و یوسف بن عمر آن را بنا کرد. و سید حمیری در یکی از اشعار خود گوید: لعمرک ما من مسجد بعد مسجد بمکه ظهراً او مصلی بیثرب بشرق ولا غرب علمنا مکانه من الارض معموراً ولا متجنب بابین فضلا من مصلی مبارک بکوفان رحب ذی اراس و محصب مصلی به نوح تأثل و ابتنی به ذات حیزوم و صدر محنب و فار به التنور ماء و عنده له قیل یا نوح ففی الفلک فارکب و باب امیر المؤمنین الذی به ممر امیر المؤمنین المهذب. از مالک بن دینار نقل شده که گفت، وقتی علی بن ابیطالب (ع) بکوفه نزدیک شد گفت: یا حبذا مقالنا بالکوفه ارض سواء سهله معروفه تعرفها جمالنا العلوفه. سفیان بن عینیه گفت، مناسک حج را از مردم مکه و قرائت قرآن را از مردم مدینه و حلال و حرام را از مردم کوفه فراگیرید. (نقل از معجم البلدان) : هرگز از دور زمان ننالیده... مگر وقتی که پایم برهنه مانده بود... به جامع کوفه درآمدم تنگدل. (گلستان). (1) - کذا: شاید درهم و دینار