جبان

«لغت نامه دهخدا»

[جَ] (ع ص) بددل، مرد باشد یا زن. (منتهی الارب) (آنندراج) (دهار) (دستوراللغات) (ناظم الاطباء). بددل. (مهذب الاسماء). بیدل. (زمخشری). هاع. (نصاب). هیدان. (منتهی الارب). مرغ دل. (یادداشت مؤلف). مَنغوه. (منتهی الارب). || ترسنده. (از منتهی الارب) (ناظم الاطباء). سست دل. (از اقرب الموارد). ترسو. هراسان. کم زهره. مقابل شجاع. غردل یعنی ضد بهادر و شجاع. (غیاث اللغات). مَنفوه. (منتهی الارب). جِ مذکر، جُبَناء. جِ مؤنث، جَبانات. جَبانه. (از اقرب الموارد) :
چون گه رادی باشد بر او ابر بخیل
چون گه مردی باشد بر او شیر جبان.فرخی.
آنکه با بخشش او ابر بخیل است بخیل
آنکه با کوشش او شیر جبانست جبان.
فرخی.
مرد چون پیر شد جبان گردد
تیر چون کژ شود کمان گردد.سنائی.
تقدیر آسمان شیر... را گرفتار سلسله کرده اند... و جبان خائف را دلیر. (کلیله و دمنه).
چون کنی دوستی دلیر درآی
که جبان را سر سپه نکنند.خاقانی.
چون محک آمد بلا و بیم جان
زان پدید آمد شجاع از هر جبان.مولوی.
|| احمق. گول. || فلان جبان الکلب؛ یعنی در نهایت سخا و کرم است. (از منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء).