«لغت نامه دهخدا»
[جَ رَ] (اِخ) شیخ عبدالرحمن بن حسن. در الازهر بتعلم پرداخت و در علوم متبحر شد چون فرانسویان مصر را تصرف کردند شغل «کتابت دیوان» یافت. سپس آن شغل را رها کرد و بتألیف و تصنیف پرداخت. و در فهرست کتابخانه سلطانیه وفات وی بسال 1237 ه .ق . ضبط شده و جرجی زیدان در تاریخ الاداب العربیه ج 4 ص283 احتمال داده است که وی بسال 1237 درگذشته باشد ولی نسخه ای از کتاب تاریخ وی در کتابخانهء محمدبک آصف در مصر موجود است که در پایان آن چنین آمده: تمام شد کتابه آن در سال 1237 و در حاشیهء آن با خط درشت اینچنین آمده: از اول تا آخر کتاب با مؤلف خوانده و مقابله شد در روز شنبه 14 ربیع الاول سال 1240 و آنرا از مؤلف که (خدا عمر او را دراز کناد و ما و مسلمانان را از ادعیه و برکات وی محروم نگرداناد...) استماع نمودم. نوشته شد بدست: الفائیه احمدبن حسن الرشیدی الشافعی مشهور به صوبع. او راست: 1 - عجائب الاثار فی التراجم والاخبار که معروف به تاریخ جبرتی است، در این کتاب حوادث اواخر قرن دوازدهم هجری ببعد آمده ولی پاره ای از وقایع بتفصیل و تحقیق شرح شده و پاره ای دیگر به اجمال برگزار گردیده است و همچنین ترجمه و شرح حال بعضی از مشاهیر در آن ضبط شده است. کتاب بترتیب سال مبوب شده و پایان آن وقایع سال 1236 ه .ق . میباشد. جزء چهارم آن در بولاق و مصر بچاپ رسیده و جزء سوم آن موسوم به «تاریخ الفرنساویین فی مصر» در سال 1878 م. بکوشش و تصحیح صاحب امتیاز جریده مصر در اسکندریه در مطبعه جریده مصر بچاپ رسیده و در حاشیهء تاریخ کامل ابن اثیر نیز در سال 1302 بچاپ رسیده است. این کتاب توسط: شفیق بک منصوریکن و عبدالعزیز کحیل بک و جبرائیل کحیل بک و اسکندربک عمون بفرانسه ترجمه شده و در سال 1888 م. در نه جلد در مصر بچاپ رسیده است. 2 - مظهرالتقدیس بذهاب دوله الفرنسیس. (این کتاب منسوب به عبدالرحمن جبرتی است) یکی از دوستان جبرتی بنام شیخ حسن بن محمد مشهور بعطار قطعاتی از نظم و نثر که با کتاب مزبور مناسبت داشته بآن ملحق کرده و بر رونق کتاب افزوده است. در نسخهء خطی این کتاب که در کتابخانهء سلطانیه موجود است چنین نوشته شده که: این کتاب در سلخ ماه شعبان سال 1216 بپایان رسیده است. ولی جرجی زیدان در الاداب العربیه ج 4 ص284 بغلط گفته که این کتاب در مصر بچاپ رسیده در صورتی که تنها ترجمهء فرانسهء کتاب مزبور یکبار در سال 1835 م. در اسکندریه و یکبار در پاریس در سال 1828 م. بچاپ رسیده است و یک قسمت از کتاب «تملک جمهورالفرنساویه الخ؛ تألیف نیقولابن یوسف ترکی ضمیمهء آن شده است. (از معجم المطبوعات). و رجوع به الاعلام زرکلی و قاموس الاعلام ترکی شود.