جذبه

«لغت نامه دهخدا»

[جَ بَ] (ع اِ) مسافت بعید. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء). مسافت. (اقرب الموارد).
- جذبه من غزل؛ یک تاب از ریسمان که زنان بدوک دهند. (از منتهی الارب) (از ناظم الاطباء). || یکبار کشیدن. (غیاث اللغات). || در تداول تصوف و عرفان، کشش قلبی. (از غیاث اللغات). کشش و جذبه. در اصطلاح صوفیه، برکشیدن خدای بنده ای را. کششی که بعض ارباب سلوک را افتد از عالم غیب. بی مقدمهء ریاضتی و سیری و سلوکی بناگاهان فتوحات و کشفها و ترک علائق دست دادن کسی را. (اصطلاحات صوفیه). شارح گلشن راز آرد: جذبه عبارت است از نزدیک گردانیدن حق مر بنده را بمحض عنایت ازلیت و مهیا ساختن آنچه در طی منازل بنده به آن محتاج باشد بی آنکه زحمتی و کوششی از جانب بنده در میان باشد. و طریقهء جذبه راه انبیاء و اولیاء است. مطالب فوق در شرح بیت زیر آمده:
وگر نوری رسد از عالم جان
ز فیض جذبه یا از عکس برهان.
یعنی اگر هدایت و عنایت الهی رهبر گردد و نور واردات و الهامات و کشش و جذبهء الهی و علوم لدنی از عالم جان که مقام الوهیت و مرتبهء اسماء است و حیات و علم و تمامت صفات کمال از او بر موجودات فایض است، برسد روی از مقتضیات طبیعت گردانیده توجه به عالم علوی نماید و در پی فضائل اعمال و اخلاق مرضیه سعی و اجتهاد بتقدیم رسانیده نفس را از خسایس ملکات ناپسندیده مزکی و مهذب گرداند. (شرح گلشن راز) : پیش از آنکه بصحبت ایشان مشرف شوم بچندین سال مرا جذبه ای پیدا شده بود. (انیس الطالبین ص81).
خاطر او در خیال هرچه که صورت کند
جذبهء قدسی در او خانه شود چون نگار.
خاقانی (چ عبدالرسولی ص211).
گر رسد جذبهء خدا ماء معین
چاه ناکنده بجوشد از زمین.مولوی.
- جذبهء شوق؛ کشش شوق. کشش اشتیاق. شدت دلبستگی و علاقه :
نگر که شبنم بی دست و پا ز جذبهء شوق
چگونه جای بدامان آفتاب گرفت.ظهیر.
- جذبهء عنان؛ کشیدن عنان. کشیدن مهار :
در سایهء رکابش فتنه بخفت و دین را
در جذبهء عنانش جولان تازه بینی.خاقانی.