«لغت نامه دهخدا»
[جَ حُ تَ] (ترکیب عطفی، اِ مرکب) علم... علمی است که از جرح و تعدیل راویان با الفاظ مخصوصی و از مراتب آن الفاظ در آن بحث میشود. و این علم از فروع علم رجال احادیث است و با آنکه از رشته های مهم این علم است هیچکس آن را ذکر نکرده است. سخن در جرح و تعدیل رجال روایت از شخص رسول اکرم (ص) شروع شده پس از او بسیاری از صحابه و سپس تابعان و تابعان تابعان. آن را انجام داده اند. این عمل تورعاً و بمنظور حفظ احکام شریعت نه بمنظور عیبجویی مردم تجویز شده است. و همان طور که جرح شهود رواست جرح راویان نیز جایز است، زیرا کاوش تحقیق در امور دین از تحقیق دربارهء حقوق و اموال مردم شایسته تر و لازم تر است. بدین جهت این را برخود لازم میدانستند و نخستین کس از ائمهء حفاظ که بدین امر دست زد شعبه بن حجاج بود سپس یحیی بن سعید از او پیروی کرد. ذهبی در میزان الاعتدال گوید: نخستین کس که در این باب مطالبی فراهم آورد امام یحیی بن سعید قطان بود و پس از وی شاگردان او یحیی بن معین و علی بن مدینی و احمدبن حنبل و عمروبن علی قلانسی و ابوخیثمه زهیر وتلامذهء آنان چون ابوزرعه و ابوحاتم و بخاری و مسلم و ابواسحاق جوزجانی و نسایی و ابن خزیمه و ترمذی و دولابی و عقیلی و ابن عدی و ابوالفتح ازدی و دارقطنی و حاکم و جز آنان در این موضوع سخن گفتند. کتابهایی که در این باب تألیف شده عبارت اند از: 1 - کتاب الجرح و التعدیل، تألیف ابوالحسن احمدبن عبدالله عجلی کوفی نزیل طرابلس مغرب متوفی 261 ه . ق. 2 - کتاب الجرح و التعدیل، تألیف امام حافظ ابومحمد عبدالرحمان بن ابوحاتم محمد رازی متوفی327 ه . ق. 3 - الکامل، تألیف ابن عدی. این کتاب کامل ترین تألیف در این باب است. 4 - میزان الاعتدال فی نقد الرجال، تألیف ذهبی، این کتاب جامع ترین تألیف در این موضوع است. 5 - لسان المیزان، تألیف ابن حجر. (از کشف الظنون).