جری

«لغت نامه دهخدا»

[جِرْ ری ی] (ع اِ) نوعی از ماهی است دراز و املس که پشیز ندارد. و یهود آن را نخورند. (منتهی الارب). مارماهی. (آنندراج) (دهار). نوعی است از ماهی. (مهذب الاسماء نسخهء خطی). لغت عربی است به فارسی مارماهی و بمصری تیلور و بسریانی سلورس و بیونانی سلورس و بهندی کچیامچهلی نامند. ماهیت آن، ماهیی است عظیم الجثه و فربه که در دریای مصر بهم میرسد و سیاه رنگ و بی فلس و با استخوان کمی و شارب آن مانند مار باریک و دراز و سر آن طویل و دهن آن مستطیل مانند خرطوم و گوشت آن رخو و با لزوجت و با سهوکت بسیار و یهود آن را نمیخورند و حکیم میرمحمد مؤمن نوشته که در تنکابن آن را اسپلی و در مازندران کلیس نامند. غیرنمکسود آن طبیعت گرم و تر و نمکسود آن طبیعت گرم و خشک دارد. افعال و خواص آن: جالی و با قوت جاذبهء قویه است و خوردن گوشت تازهء آن کثیرالغذا و مولد خون بلغمی منقی و مصفی قصبهء ریه و صوت و ملین بطن و جهت سل و نفث الدم نافع و گفته اند مملح آن جهت مذکور سوای سل و نفث الدم انفع است بسبب قوت جلای آن و آشامیدن نیم اوقیه خون او با هموزن آن از سرکه قاطع خونی است که از حلق آید و جلوس در طبیخ مملح آن جهت قرحهء امعا در ابتدا و جذب مواد بسوی ظاهر بدن و بدستور دخنهء آن به مقعد و احتقان آن جهت عرق النسا بی عدیل، ضماد نمکسود آن جهت جذب خار و پیکان و جذب مواد بسوی ظاهر جلد (مفید). المضار: گفته اند مولد بلغم، لزج و بطی ءالهضم و مضر گُرده و محدث برص است. و مصلح آن نمک نمودن و با سرکه و نعناع و صعتر و آبکامه و سکنجبین خوردن است. (از مخزن الادویه). ماهیی است که جز فقرات و سر آن استخوان ندارد و موهایی چون شارب دارد و سخت سیاه با پشت دراز و دهانی فراخ است و آن در مصر به قرموط معروف است و ما آن را سلور نامیم. (از تذکرهء داود ضریر انطاکی). نوعی از ماهی است که آنرا جِرّیث و انکلیس یا انقلیس نیز گویند. (از حاشیهء المعرب جوالیقی ص338). قسمی ماهی بی فلس و آن غیر مارماهی است. (یادداشت مؤلف از علامه). قسمی ماهی است که این حدیث دربارهء آن آمده: جمیع السمک حلال غیر الجریث (جری) و المارماهیج. (از بحر الجواهر). و رجوع به نشوءاللغه ص93 شود.