جریال

«لغت نامه دهخدا»

[جِرْ] (ع اِ) رنگ سرخ. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء) (مهذب الاسماء نسخهء خطی) (از متن اللغه) (از اقرب الموارد). || گونه ای زر. (منتهی الارب) (آنندراج). سرخی زر. (ناظم الاطباء) (از متن اللغه) (از اقرب الموارد). || می. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (آنندراج) (از اقرب الموارد). می سخت سرخ رنگ. (از متن اللغه). || رنگ می. (منتهی الارب) (آنندراج) (مهذب الاسماء نسخهء خطی). سرخی یا زردی یا خالص بودن می. (از متن اللغه). || آب نخستین. (مهذب الاسماء نسخهء خطی). || آنچه فشارده شود از گل کازیره(1). (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء). فشردهء گل کازیره یا کاجیره (سلافه عصفر). (از متن اللغه) (از اقرب الموارد). روان شده از کاویشه است پیش از آنکه فشرده شود و آن چیزی است صاف شده از رنگ سرخ یا غیر آن. (شرح قاموس). || خالص از هر رنگ. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (آنندراج). و چه بسا که آن را بر رنگ اطلاق کنند نه آنچه رنگ دارد، چنانکه در بیت زیر از قول اعشی که در تشبیه خمر آمده است :
و سبیئه مما تعتق بابل
کدم الذبیح سلبتها جریالها.
(از الجماهر بیرونی ص25).
رنگ سرخ و جِریان بنون نیز گفته اند و بعضی گویند: آب طلا است. و اصمعی احتمال داده که این کلمه معرب کلمهء «کریال» رومی است و فصحای عرب آن را بکار برده اند چنانکه در شعر اعشی آمده است. (از المعرب جوالیقی و حاشیهء آن صص102 - 103). راووق. بقم. کازی. (یادداشت مؤلف).
(1) - در ناظم الاطباء و آنندراج، کاریزه ضبط شده و بظاهر مصحف است و درست آن کازیره و کاژیره و کاجیره است.