جریض

«لغت نامه دهخدا»

[جَ] (ع ص، اِ) غمزده. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد) (مهذب الاسماء نسخهء خطی). بسیار محزون که نزدیک بهلاکت باشد. (از متن اللغه). غمگین. مغموم. (از شرح قاموس). ج، جَرْضی. (منتهی الارب) (متن اللغه) (اقرب الموارد) (آنندراج) (شرح قاموس) (آنندراج) (ناظم الاطباء) (مهذب الاسماء نسخهء خطی) :
اصبح اعداءُ تمیم مرضی
ماتوا جوی و المفلتون جرضی.
رؤبه (از اقرب الموارد).
|| رهایی یافته از شتر. ج، جَرْضی. (از متن اللغه). || اندوه گلوگیر. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از آنندراج). اندوه و آب دهان که از غصه زاید. (از متن اللغه) (از اقرب الموارد). اندوه مرگ. (از تاج از ذیل اقرب الموارد).
- امثال: حال الجریض دون القریض؛ دربارهء کسی گویند که او را در امری مانع پیش آید. جریض بمعنی اندوه و غصه و قریض بمعنی شعر و حال بمعنی منع است و این مثل برای آن آرند که شخص بر کاری که نمیتوانسته انجام دهد، آنگاه توانا شود که مفید نباشد. و اصل مثل از اینجا است که جوشن کلابی بر اثر اینکه پدرش او را از شعر گفتن منع کرده بود، سخت مریض و مشرف بهلاکت شد. دل پدر وی بر حال او بسوخت و گفت: بگو آنچه دوست میداشته ای و جوشن گفت: «حال الجریض دون القریض». (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از مجمع الامثال میدانی ص 167).
|| حرکت فکها بهنگام مرگ. (از تاج العروس از ذیل اقرب الموارد). || نشخوار ستور. (مهذب الاسماء نسخهء خطی).