جنطیانا

«لغت نامه دهخدا»

[جَ / جِ] (معرب، اِ)(1) جنطیانه. گیاهی است. (ذیل اقرب الموارد). بیخی باشد سرخ رنگ به گندگی انگشت و از انگشت بزرگتر است و آنرا جنطین الملک و دواءالحیه و کف الذئب خوانند، گرم و خشک است در دوم و سیم. (برهان) (آنندراج). میوهء درختی است شبیه بدرخت گردکان و رنگش سرخ باشد. (بحر الجواهر). بشلشکه. (یادداشت مؤلف). و آنرا کوشاد نیز گویند. (ناظم الاطباء). ریشهء سنبل رومی. (مفاتیح). قثاءالحیه. (بحر الجواهر). بیونانی اسم بیخیست دراز و غلیظ و مایل بسرخی و تیرگی و تلخ و رومی او را ساق بقدر انگشتی و در طول قریب بدو ذرع و برگش شبیه ببرگ گردکان و سرخ و ریزه و با تشریفات و گلش سرخ مایل بکبودی و ثمرش را غلاف شبیه به کنجد و غیر رومی را جرمقانی نامند، برگش شبیه بحماض و او غیرمستعمل است، در اولِ سیم گرم و خشک و بغایت ملطف و منقی و جالی و مفتح و محلل و مدرّ و تریاق سموم و مُخرج جنین و جهت گزیدن سگ دیوانه و هوام و سموم مشروبه و ورم جگر و سپرز و عسر بول و احتباس حیض و ضماد او جهت گزیدن جانوران و جراحات و قروح خبیثه و ورم بارد احشا و جهت ضربه و سقطه و کسر اعضا و وثی و ازالهء بهق و طلاء او با حنا بر کف دست قاطع خون حیض و استعمال او با سداب و ترباقیهء اقوی است و مضر سینه و مصلحش اسقولوقندریون و قدر شربتش تا یک مثقال و بدلش در تفتیح و تحلیل یک وزن و نیم او اسارون و نیم وزن بیخ کبر و در سایهء مواضع قط و زراوند بوزن او و بقای قوهء او تا سه سال و عصارهء او در افعال قوی تر و قوتش تا هفت سال باقی است. و طریق اخذ او آنست که او را کوبیده پنج روز در آب خیسانیده بجوشانند تا آب غلیظ شود پس صاف نموده طبخ دهند که منعقد گردد. (تحفهء حکیم مؤمن). گیاهی است گویند آنرا از آن جهت بدین نام خوانند که نخستین کس که آنرا شناخت جانطیس ملک بود. (مقالهء دوم از کتاب دوم قانون ابوعلی چ طهران ص174). جنطیانای فارسی = کوشاد = سیناندیان(2) (و به تصحیف، سیلیسقان)، نوعی است از جنطیانا. (یادداشت مؤلف).
.
(فرانسوی)
(1) - Gentiane
(2) - Sinandian.