«لغت نامه دهخدا»
[چِ نَ / نِ] (حامص مرکب)(1)طبیعت و طریقهء هر چیز و کیفیت. (ناظم الاطباء). حال. وضع. طور. حالت. کیف. چونی. هویت. ماهیت. کیفیت : و کیفیت بود چون چگونگی چیزها. (کشف المحجوب سجستانی 17).... چگونگی حال قاید منجوق از وی پرسید. (تاریخ بیهقی). آنکه نداند چگونگیت نداند کهنه سرایا که تو ز بهر چرائی.ناصرخسرو. ... پیش از حدوث خطر و معاینهء شر چگونگی آن را شناخته باشد. (کلیله و دمنه). رجوع به چگونه و کیفیت و چونی شود. || شرح و تفسیر. شرح و توضیح. سرگذشت. (ناظم الاطباء): ایارده؛ چگونگی پازند است. (صحاح الفرس). چنانکه بیارم چگونگی آن برجای خویش. (تاریخ بیهقی). || حقیقت. (ناظم الاطباء). حاق مطلب. بیان واقع. || (اصطلاح فلسفه) ابن سینا آن را بجای کیفیت بکار برده، همچنانکه «چندی» را نیز بجای کمیت آورده است : و این را چگونگی خوانند و بتازی کیفیت. (دانشنامهء علایی چ خراسانی ج 1 ص 85). الله را چگونگی نباشد. (کتاب المعارف). (1) - از چگونه (چگونک) + ی (مصدری)، پهلوی cegonih (حاشیهء برهان قاطع چ معین).