«لغت نامه دهخدا»
[چُمْ / چَمْ بَ / بِ] (اِ) چوبی بود که مسافران چون سلاح در دست دارند. (فرهنگ اسدی چ اقبال ص 469). چوبدستی که شتربانان و امثال ایشان بدست گیرند. (برهان) (از جهانگیری). چوبدستی شتربانان. (رشیدی). چوبدستی شتربانان که چماق گویند و امثال آن. (انجمن آرا) (آنندراج). کدین و چوبدستی شتربانان و جز آنان. (ناظم الاطباء) : دو چیزش برکن و دو بشکن مندیش ز غلغل و غرنبه(1) دندانش به گاز و دیده به انگشت پهلو به دبوس و سر به چنبه. لبیبی (از فرهنگ اسدی). چونت زینسان سخن به بی ادبی است زخم چنبه سزدت بر پهلو. ؟ (از فرهنگ اسدی). || چوبی باشد که زنان بدان جامه شویند و از پس در نیز نهند استواری را. (فرهنگ اسدی چ اقبال ص 469). چوب گنده را گویند مثل چوبی که در پس در، اندازند و چوبی که گازران بر جامه زنند. (از برهان). هر چوب گنده را گویند، مانند چوبی که در پس در نهند تا زود گشوده نشود و گاهی گازران بر زبر آن جامه را بشویند. (جهانگیری). چوب گنده مانند چوب گازران که بر آن جامه شویند.(2)(رشیدی). چوب گنده که پس در، اندازند و چوب گازران که بدان جامه کوبند. (انجمن آرا) (آنندراج). || چوب خوشهء انگور که بر تاک چسبیده است. (برهان). چوب خوشهء انگور بر تاک چسبیده. (ناظم الاطباء). چوب گونه ای که دانه های انگور بدان پیوسته است. چوب باریک و منثعب که حبه های انگور و خرما و امثال این دو بدان دوسیده است. تِلِزنَه. (در اصطلاح اهالی فیض آباد محولات بخش تربت حیدریه). || کنایه از مردم ناهموار و درشت باشد. (برهان). مردم ناهموار و درشت و گردنکش. (ناظم الاطباء). || در تداول روستائیان فیض آباد محولات بخش تربت حیدریه؛ مطلق ضرب و لطم و کتک را گویند، چنانکه گویند فلان کس را چنبه زد یا فلانی چنبه خورد و امثال اینها. چُنَبَه (در اصطلاح روستائیان فیض آباد بخش تربت حیدریه). || چوب «الک» در بازی «الک دولک». (یادداشت مؤلف). - چنبه خوردن؛ در تداول روستائیان فیض آباد محولات بخش تربت حیدریه، بمعنی کتک خوردن از کسی است اعم از اینکه زنندهء کتک با چوب یا با دست یا با وسیلهء دیگر زده باشد. - چنبه زدن؛ در اصطلاح روستائیان فیض آباد بخش محولات تربت حیدریه بمعنی کتک زدن است، خواه با دست یا با چوب یا بوسیلهء دیگر باشد. (1) - در انجمن آرا و آنندراج و جهانگیری و رشیدی به جای کلمهء «غرنبه»، لغت «غنبه» آمده است، لیکن « غرنبه » که در فرهنگ اسدی نوشته شده، اصح و انسب است. (2) - چنانکه از مفاد عبارت جهانگیری و رشیدی برمی آید، مؤلفان این دو فرهنگ در معنی کردن «چنبه» به چوب گازر با دیگر لغت نویسان اختلاف نظر دارند. زیرا مؤلف برهان و انجمن آرا و آنندراج و فرهنگ اسدی آن را چوبی دانسته اند که گازران بدان جامه را کوبند و شویند، ولی جهانگیری و رشیدی آنرا: «چوبی تخته مانند ��ه زیر جامه نهاده شود» معنی کرده اند.