«لغت نامه دهخدا»
(حرف) حرف ششم است از حروف هجاء عرب پس از جیم و پیش از خاء و حرف هشتم از حروف فارسی پیش از خاء و پس از چ. و آن از حروف مصمتهء ملفوظه و یکی از حروف ششگانهء حلقیه است و آن را به حساب جُمَّل و هم حساب ترتیبی فارسی به هشت دارند و نام آن حاء است و آن را حاء حطی و حاء مهمله و حاء غیرمنقوطه نیز نامند و این حرف، خاص زبان عرب است(1) و ح رمز «حینئذِ» و رمز «صح» و گاه رمز «حاشیه» و نزد محدثین، رمز تحویل از سندی به سند دیگر است آنگاه که حدیث را اسناد زیاده از یک باشد. ابدالها: حرف «ح» در تعریب: گاه بدل «خ» آید: حشم = خشم. حبّ = خنب. گاه بدل «ه» آید: جناح = گناه. حرف «ح» در زبان عربی: گاه بدل به «اِ» شود: حِدل = اِدل. گاه بدل به «ج» شود: ترش = جرش. احتراش = اجتراش. گاه بدل به «خ» شود: مُحّ = مُخّ. طلحیف = طلخیف. طُماحر = طُماخر. طمحریر = طمخریر. و بدل «ز» آید: حلقوم = زلقوم و بدل به «ع» شود: حتی = عتی. حدس = عدس. اطّلاح = اطّلاع. طمّاح = طمّاع. و به جای «ف» آید: افلاس = احلاس و فارسی زبانان همیشه حرف «ح» کلمات عرب را «ه» تلفظ کنند لیکن در کتابت صورت اصلی را محفوظ دارند. (1) - کلمهء هیز فارسی، هم در کتب تاریخ و ادب و غیره و هم در لغت نامه ها بیشتر با حاء حطی نوشته میشود و این رسم الخطی بیش نیست. و تلفظ همان هاء هوز است و هال فارسی نیز در مخطوطات گاهی حال با حاء حطی دیده شده و غلط است.