حاج

«لغت نامه دهخدا»

(اِ) صاحب تحفه گوید حاج را بفارسی اشترخار و بترکی دَوَه تیکانی(1) نامند گیاهی است که ترنجبین(2) بر او منعقد می گردد. گرم و بسیار خشک و رادع و جالی و مفتح و تریاق سموم. و شرب و بخور او و ضماد او رافع بواسیر و طلای عصاره و سوختهء او جهت قروح ساعیه بی عدیل و مضر گُرده و مصلحش کتیرا و بدلش حندقوقا و روغن او که از آب تازهء او ترتیب دهند جهت مفاصل و جمیع علل بارده بغایت مؤثر و اکتحال عصیر او جهت بیاض خفیف چشم و قطور سه قطرهء او در بینی و بعد از آن استنشاق روغن بنفشه رافع صداع مزمن و مجرب دانسته اند و شکوفهء او جهت بواسیر نافع است. و صاحب اختیارات آرد: حاج خاری است که ترنجبین از وی حاصل میشود و نبات کشوث بر وی پیچیده شود و بشیرازی خار ارو(؟) خوانند عصارهء وی چون در چشم کشند سپیدی ببرد و تاریکی زائل کند و گل وی جهت بواسیر بغایت سودمند بود - انتهی. صاحب بحرالجواهر و هم داود ضریر انطاکی عاقول را ردیف حاج گفته اند. و در معالجات امروزی مَنّ آن را که ترنجبین است در منضجات برای شیرینی آن و هم تلیین و در بعض مُسهلات چون فلوس و مانند آن چون ممدی افزایند. و اشترغاز و خلنج و انوبرخیس و شسن را نیز اهل لغت مرادف حاج آورده اند. که نامهای دیگر خار منّ ترنجبین است. و منّ بنی اسرائیل در تیه نیز همان است. ترنجبین. ترانگبین. عاقول. انوبرخیس. علف ترنجبین. تلنگبین. خارترنجبین. شسن. ابن البیطار گوید اینکه رازی در الحاوی گوید حاج اریقی باشد، غلط است. اریقی خلنج(3) است.
(1) - AlhagI. Alhage. Hedysarum alhagi (Hedysarom alhagi).
(2) - Manne alhagi. Alhagi maurorum. (3) - ظ.: «خلبخ».
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر