«لغت نامه دهخدا»
[حَبْ بِ اِ رَ] (ترکیب وصفی، اِ مرکب) سیفیلیس. مبارک. شجر. ضأر. کوفت. داود ضریر انطاکی در تذکره در ذیل کلمهء نار فارسی گوید: و یضارب الحب الافرنجی لان الاطبّاء لم تذکره بمفرده بل الحقوه به (ای الحقوا حب الافرنجی بنار فارسی) و هو جهل. و کان حقه ان تذکر فی حرف الحاء ولکن عاده الشیخ ان یذکر کلّ مرض و ما الحق به فی حرفه. و یعرف فی مصر بالمبارک تفاؤ و عند بعض العرب و الحجاز بالشجر و هو مرض عرف من اهل افرنجه اوّ و تناقل عن قریب بجزیره العرب سنه سبع و ثمانمائه و تزاید حتی کثر فلنبسط الکلام علیه لعموم البلوی به، تبرعاً لله عزّوجلّ. فنقول: هو مرض یعدی بمجرد العشره و اسرع ما یفعل ذلک بالجماع و مادّته من الاخلاط کلها فیکون من الدّم و علامته ان یکبر و یستدیر و تشتد حمرته جدّاً و ینزف الدم و الرّطوبه مع التهاب و حکه. و عن الصفراء و علامته ما ذکر مع قله الرطوبه و زیاده الحدّه و الصفره و سمّی بمصر الضأر. و عن البلغم و علامته الافترّاش و عدم الحکه و کثره الرطوبه و بیاضها. و عن السّوداء و علامته الجفاف و الصلابه و الکموده و قد یترکّب من اکثر من واحد و علامته اجتماع ما ذکر. و اوّل ما یفسد به البدن من الخلط یدخل فی العروق فیحدث الکسل و الثقل و الحُمّی. و الحار منه یحدث الضربان فی المفاصل ثمّ ینفس (؟) من محلّ واحد و یسمی امه. و اخبثه ما بدء بالمذاکیر و المغابن. و جهله الاطباء تبدأ هذا بالمراهم المدمله فیختم (؟) فیدیر علی البدن فلیحذر من ذلک، و پس از آنکه علاجهای بسیاری برای این بیماری می نویسد، گوید : و مما ینفع منه طبیخ العذبه مع السّنا و اما مایستعمل من مرائر البقر فخطر و کذا اکل الزئبق المعمول بدقیق الحنطه و الکرکم و الکبریت و اللبان و السلیمانی حباً کالحمص و دهنهم (؟) الاطراف بها ایضاً کلّ ذلک خطر جداً و ربما نجح و افاد اذا صادف قوه المزاج و کثیراً ما یعقب تنافیس (؟) الاطراف و ضربان المفاصل فاعرفه والله اعلم. (ج2 ص49). و چنانکه مشهود شد استعمال زئبق نیز در آن وقت در این بیماری کشف شده بوده است لکن صاحب تذکره میگوید در آن خطر است و اگر مصادف با قوت مزاج شد ممکن است مایهء نجاح گردد. ولکن نار فارسی سیفیلیس نیست، چنانکه ضریر انطاکی نیز متوجه این معنی بوده است. و شاید نار فارسی آن بیماری باشد که به فارسی آنرا آتشک گویند. و مرض منفور سیفلیس تحفهء تمدن اروپاست.