حبه

«لغت نامه دهخدا»

[حَبْ بَ] (ع اِ) دانه. (دهار). حب. دان. چینه. || یک دانه. (ترجمان جرجانی). یک حبّ. یک تخم. || دانهء میان انگور. || شش یک دانگ. سدس سدس مثقال، و یا ربع تسع مثقال. (مفاتیح العلوم خوارزمی ص41). سدس ثمن درهم. چهل وهشت یک درهم، و دو حبه یک طسوج است. و صاحب غیاث اللغات گوید: یک سرخ که به هندی رتی گویند و به نزد بعضی وزن جو متوسط -انتهی. مقدار یک جو میانه. (منتهی الارب). || شعیرتان. دو شعیر. دو شعیره. شش یک دانق. دو جو. (زمخشری) (ادیب نطنزی). ثمن دانگ. نصف تسو یعنی هشتم حصهء دانگ. و صاحب بحر الجواهر مینویسد: دو جو و یک جو نیز گفته اند. و صاحب کشاف اصطلاحات الفنون گوید: بفتح حاء مهمله و تشدید باء موحدّه، مقدار وزن دو دانه جو باشد و در لفظ مثقال این معنی ذکر شد و گاه اطلاق شود بر ثلث طسوج و بر شش یک عشر دینار، چنانکه در ذکر معنی لفظ دینار گفته آید -انتهی. || یک حبه یا دو حبه، مقداری سخت قلیل. هیچ : احمد ینالتکین بر اغرا و زهره برفت و دو حبه از قاضی نیندیشید. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص408).
حبهء مهر تو گر ابر بگیرد پس از آن
از زمین برنزند جز اثر حُب تو حَب.سنائی.
آنها که یکی حبه ز حب تو بخوردند
در دام اجل هیچ نگردند گرفتار.سنائی.
در خاطر من که عشق ورزد
عالم همه حبه ای نیرزد.نظامی.
هر جو و هر حبه که بازوی تو
کم کند از کیل و ترازوی تو.نظامی.
چون برد یک حبه از تو یار سود
اختیار جنگ در جانت گشود.مولوی.
دست دراز از پی یک حبه سیم
به که ببرند بدانگی و نیم.سعدی (گلستان).
اگر حبه ای زر ز دندان گاز
بیفتد بشمعش بجویند باز.سعدی (بوستان).
حبر بطاقت آمد از بار کشیدن غمت
چند مقاومت کند حبه و سنگ صد منی.
سعدی (بدایع).
چو نان در خانه باشد کدخدا را
ز سرمایه نباشد حبه ای کم.
سعدی (غزلیات).
مده شان قرض و مستان نیم حبه
فأن القرض مقراض المحبه.جامی.
قندیل کعبه را بفروشم بحبه ای
تا در چراغ بتکده روغن درآورم.
شانی تکلو.
-حبه را قبه کردن؛ سخت اغراق آوردن. یک کلاغ چل کلاغ کردن.
|| حبهء خرنوب شامی؛ وزنی است معادل چهار جو. (مفاتیح العلوم خوارزمی). || حاجت. (منتهی الارب). || پاره ای از چیزی. ج، حبات. حَبّ.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر