«لغت نامه دهخدا»
[حَبْ بَ] (ع اِ) دانه. (دهار). حب. دان. چینه. || یک دانه. (ترجمان جرجانی). یک حبّ. یک تخم. || دانهء میان انگور. || شش یک دانگ. سدس سدس مثقال، و یا ربع تسع مثقال. (مفاتیح العلوم خوارزمی ص41). سدس ثمن درهم. چهل وهشت یک درهم، و دو حبه یک طسوج است. و صاحب غیاث اللغات گوید: یک سرخ که به هندی رتی گویند و به نزد بعضی وزن جو متوسط -انتهی. مقدار یک جو میانه. (منتهی الارب). || شعیرتان. دو شعیر. دو شعیره. شش یک دانق. دو جو. (زمخشری) (ادیب نطنزی). ثمن دانگ. نصف تسو یعنی هشتم حصهء دانگ. و صاحب بحر الجواهر مینویسد: دو جو و یک جو نیز گفته اند. و صاحب کشاف اصطلاحات الفنون گوید: بفتح حاء مهمله و تشدید باء موحدّه، مقدار وزن دو دانه جو باشد و در لفظ مثقال این معنی ذکر شد و گاه اطلاق شود بر ثلث طسوج و بر شش یک عشر دینار، چنانکه در ذکر معنی لفظ دینار گفته آید -انتهی. || یک حبه یا دو حبه، مقداری سخت قلیل. هیچ : احمد ینالتکین بر اغرا و زهره برفت و دو حبه از قاضی نیندیشید. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص408). حبهء مهر تو گر ابر بگیرد پس از آن از زمین برنزند جز اثر حُب تو حَب.سنائی. آنها که یکی حبه ز حب تو بخوردند در دام اجل هیچ نگردند گرفتار.سنائی. در خاطر من که عشق ورزد عالم همه حبه ای نیرزد.نظامی. هر جو و هر حبه که بازوی تو کم کند از کیل و ترازوی تو.نظامی. چون برد یک حبه از تو یار سود اختیار جنگ در جانت گشود.مولوی. دست دراز از پی یک حبه سیم به که ببرند بدانگی و نیم.سعدی (گلستان). اگر حبه ای زر ز دندان گاز بیفتد بشمعش بجویند باز.سعدی (بوستان). حبر بطاقت آمد از بار کشیدن غمت چند مقاومت کند حبه و سنگ صد منی. سعدی (بدایع). چو نان در خانه باشد کدخدا را ز سرمایه نباشد حبه ای کم. سعدی (غزلیات). مده شان قرض و مستان نیم حبه فأن القرض مقراض المحبه.جامی. قندیل کعبه را بفروشم بحبه ای تا در چراغ بتکده روغن درآورم. شانی تکلو. -حبه را قبه کردن؛ سخت اغراق آوردن. یک کلاغ چل کلاغ کردن. || حبهء خرنوب شامی؛ وزنی است معادل چهار جو. (مفاتیح العلوم خوارزمی). || حاجت. (منتهی الارب). || پاره ای از چیزی. ج، حبات. حَبّ.