خ

«لغت نامه دهخدا»

خ (حرف) حرف نهم است از الفبای فارسی و هفتم از الفبای عربی و بیست و چهارم از الفبای ابجد و نام آن خاء است و در حساب جُمَّل ششصد بود و در حساب ترتیبی فارسی نمایندهء عدد نه و در حساب ترتیبی عربی نمایندهء هفت است و آن از حروف روادف و از حروف خاکی است (برهان قاطع در کلمهء هفت حرف خاکی) و از حروف مائیه است و یکی از شش حرف حلق است و هم از حروف مکسور و از حروف مستعلیه و استعلاست (برهان در کلمهء هفت حرف استعلاء) و از حروف مصمته است و که رمز است از مقدم و علامت مریخ است در « م» در کتب حدیث رمز است بخاری صاحب صحیح را و رمز است از مؤخر مقابل در فارسی دری و لهجه « خ» خُ یَ یْ یَ ] است ابدالها: حرف ] « خییه » علم نجوم و احکام و رمز است نسخه را و تصغیر آن در عربی بدل « ز» بدل شود: میختن = میزیدن همچنین در صرف برخی افعال نیز به « ز» بدل شود: اسپاناخ = اسپاناج به « ج» های آن، گاه: به شود، مانند: بیاموز از آموختن بیامیز از آمیختن بیاویز از آویختن بیفراز از افراختن بیفروز از افروختن بینداز از انداختن بباز از باختن ببیز از بیختن بپز از پختن بپرداز از پرداختن بتاز از تاختن بدوز از دوختن بریز از ریختن بساز از ساختن بسپوز از بدل شود: نشاختن = نشاستن بدلِ « س» سپوختن بسوز از سوختن بگداز از گداختن بگریز از گریختن بنواز از نواختن و غیره به آید: شخار = شغار (در تداول گناباد خراسان) آمیختن « غ» آید: افراختن = افراشتن فراخه = فراشه فراخیدن = فراشیدن بدل از « ش» = آمیغیدن (آمیغ، آمیغه، آمیغی) اطخم = ادغم لخشیدن = لغزیدن تیخ = تیغ ستیخ = ستیغ ریخ = ریغ ریخو = ریغو خاک = غاک بدل شود: نارخوک = « ک» بدل شود: فرخور = فرفور ناخ = ناف درخشان = درفشان به « ف» چرخ = چرغ الفختن = الفغدن به بدل شود: دشخوار = « و» بدل شود: نشاختن = نشاندن به « ن» نارکوک خم = کم خرنا = کرنا خمان = کمان خمند = کمند = به آید: خسته = هسته (خستهء خرما = هستهء خرما) خجیر = هجیر خستو = « ه» دشوار نشخوار = نشوار خوش = وش لخت = لوت بدلِ بدل شود: بخثره = بحثره « ح» در عربی، گاه: به « خ» هستو خاک = هاک خلالوش = هلالوش خیری = هیری بخماخ = بمباه حرف در تعریب، « خ» آید: خنه = غنه حرف « غ» طماخر = طماحر طمخریر = طمحریر نفخ = نفح طلخیف = طلحیف لتخان = لتحان بدل از بدل شود: خسرو = کسری « ک» بدل شود: خُنب = حُبّ خشم = حشم به « ح» شود: زنخ = زقن به « ق» گاه: بدل به.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر