خالص

«لغت نامه دهخدا»

"[لِ] (ع ص) ساده بی آمیغ (آنندراج) (ناظم الاطباء) (منتهی الارب) ناب صِرف بَحت مَحض صافی بی غش سارا : دلت همانا زنگار معصیت دارد به آب توبهء خالص بشویش از عصیان خسروانی گنه ناب را ز نامهء خویش پاک بستر به دین خالص و ناب ناصرخسرو ای کریمی که خوی و عادت تو خالص بِرّ و محض احسان است مسعودسعد دعای خالص من پس روِ مراد تو باد که به ز یاد توام نیست پیشوای دعاخاقانی اگر مشک خالص تو داری مگوی که گر هست خود فاش گردد به کوی سعدی (بوستان) شَرَز صُ راح صَ ریح صُ مادِح صَ میم طازج طِلق قَراح قَریح مُصاص مَصامِص ناصِع || ویژه (صحاح الفرس) لُبّ مَحّ قُحّ 2 ||) وزن ظرف افکنده: این جنس خالص پنج من است؛ یعنی بدون ظرف پنج من است || پاکیزه )« عربی قح » : (دهار)( 1) منه منه: لبن خالص (دستورالاخوان) ماء خالص؛ آب پاک و زلال || سپید از هر چیزی (منتهی الارب) (آنندراج ||) تنها فقط 6) خالصاً لوجه الله؛ تنها برای خدا || رهائی / یگانه منه: قوله تعالی: و قالوا ما فی بطون هذه الانعام خالصه لذکورنا (قرآن 139 و « ق» یابنده || بیغش تمام عیار منه: درم خالص؛ درم تمام عیار ( 1) - در منتهی الارب کُحّ بهمین معنی آمده است که شاید بهم بدل شده اند ( 2) - صاحب نشوء اللغه می گوید: الفاظ زیر از جملهء کلماتی هستند که تشابه لفظی و معنوی بین « ک» آنهاست: الف - مُحّ به معنی خالص است و با ابدال و قلب از این کلمه، کلمات مَحت، حَتم، بَحت، مَحض بهمان معنی بدست می با ازدیاد یک حرف و قلب کلمهء حَنبَریت بهمان معنی نتیجه « بحریت » آید ب - از کلمهء بَحت با ازدیاد دو حرف بَحریت و از کلمهء حَتِد به « لحت » کلمهء نَحت و با قلب و ابدال در « نون » کلمهء لَحت و با قلب به « لام » به « میم » با قلب « محت » میشود ج - از و از این « مص » را نیز افزود د - از مُحّ کلمهء « صار خالصاً » ای « تحمت لونی » معنی خالص حاصل میشود البته به این بحث باید کلمهء مَصامِص بهمان معنی خالص بدست می آید البته باز این را نباید فراموش کرد که « مصاص » کلمه کلمهء مُصاص و از قریب المخرج است و از « نص» که در سابق گذشت با کلمهء « مص » آمده است ه- کلمهء « مصاص » با ضاد ] به معنی ] « مضاض » که باز به معنی خالص است حاصل میشود و از لغت مُحّ « ناعج » « ماطع » « ناطع » « ناصع » و از این کلمه با قلب و ابدال « ناصح » « نص» میشود و از آن صَمیم و صِهمیم به معنی خالص ساخته « صم » پس از عکس « مص » - دو کلمهء دیگر قُحّ و کُحّ نیز بدست می آید ز عربی هم از « خالص » بمعنی خمر خالص است و این دو کلمه با (Khalis, lkos) میشود از غرائب آنکه در یونانی دو کلمهء جهت مبنی و هم از جهت معنی مقابله می کنند برای خالص الفاظ دیگری هست که باز می توان منتج از یکدیگر دانست چون (140 - است بهمان معنی (از نشوء اللغه صص 139 « قریح » کلمهء « صریح » و مثل « صاف » صَرد، صِرف و « صراح » « صریح » « صرح »."
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر