خاوران

«لغت نامه دهخدا»

در خاور نسا آن سوی کوه و در » : [وَ] (اِخ) خابران نام دیگر ابیورد است و لسترنج مختصات جغرافیایی آن را چنین ذکر میکند و گاهی باورد هم میگویند مقدسی گوید من ابیورد را از نسا بهتر و بازارش « ابیورد » حاشیهء بیابان مرو، خاوران واقع است که آنرا شهری کوچک است و در » : را پر رونق تر و خاکش را حاصل خیزتر دیدم و مسجد آن شهر در بازار است حمدالله مستوفی گوید و نیز گوید رباط کوفن از توابع ابیورد در دهکده ای بفاصلهء شش فرسخی ابیورد واقع است این رباط را عبدالله بن « او میوه فراوان را مرکز مهنه « خاوران » یا « ابیورد » طاهر در قرن سوم ه  ق بنا کرد و چهار دروازه داشت و در وسط آن مسجد جامعی بود ولایت یا میهنه بود یاقوت نقاط مهم دیگری را در این ولایت اسم می برد که از آن جمله است: ازجه، باذان و خروالجبل و شوکان مهنه در او باغستان فراوان و آب بسیار روان و حاصلش غله و » : در زمان یاقوت ویران بوده است حمدالله مستوفی در قرن هشتم گوید میوه باشد در حق بزرگانی که از دشت خاوران برخاسته اند گفته اند : بر سپهر صیت گردان شد بخاک خاوران تا شبانگاه آمدش چار آفتاب خاوری خواجه ای چون بوعلی شادانی آن صاحب قران مفتیی چون اسعد مهنه ز هر شینی بری صوفیی صافی چو سلطان طریقت بوسعید شاعری فاخر چو مشهور خراسان انوری خاوران بصورت خاواران( 1) هم ضبط گردیده است( 2) (از سرزمینهای خلافت شرقی) و رجوع شود به نزهه القلوب چ لیدن مقالهء 3 ص 157 : چنان کارگاه سمرقند شد زمین از در بلخ تا خاورانمنوچهری بنده ای را سند بخشی پیشکاری را طراز کهتری را بر زمین خاوران مهتر کنی ناصرخسرو سرتاسر خاک خاوران سنگی نیست کز خون دل و دیده بر آن رنگی نیست در هیچ زمین و هیچ فرسنگی نیست کز دست غمت نشسته دلتنگی نیست ابوسعید ابوالخیر شادباش ای آب و خاک خاوران کز روی لطف هم چو آب بحر و خاک کان گهر می پروری انوری با کو بدعای خیرش امروز ماند بسطام خاوران راخاقانی تو خسرو خاوری در امرت تعظیم بخاوران ببینمخاقانی موصل ببقای آن نکونام فرماندهء خاوران بسطام تحفه العراقین (از شرفنامهء منیری) شاهی که عرض لشکر منصور اگر دهد از قیروان سپه بکشد تا و « خ» بخاورانسعدی دی ز دشت خاوران چون ذره مجهول آمده سلمان ساوجی ( 1) - کلمهء خاوران مأخوذ از خروران (بفتح یعنی شهرهای غربی (در مقابل خراسان به معنی بلاد شرقی) است و در قدیم این نام بر شهرهای غربی ایران اطلاق می (« ر» سکون آمده: ولایتی است از خراسان که چهچه و مهنه داخل آن ولایت است « برهان قاطع » شد که داخل حدود خراسان نبودند ( 2) - در شهرهای ،« آنندراج » و « انجمن آرای ناصری » و تولد حکیم انوری به آنجاست او در اول نیز به خاوری تخلص می کرده است در این ولایت چنین شرح داده شده است: رونه، مهنه، نسا، ابیورد (لسترنج ابیورد را همهء خاوران می داند در صورتی که آنندراج و انجمن آرا آنرا شهری از شهرهای خاوران می آورند)، دره گز صاحب شرفنامهء منیری دشت خاوران را نزدیک بسطام ذکر می کند.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر