خرام

«لغت نامه دهخدا»

[خِ / خَ / خُ]( 1) (اِمص) رفتاری که از روی ناز و سرکشی و زیبائی باشد (ناظم الاطباء) (برهان قاطع) (از آنندراج) (از انجمن آرای ناصری) رفتار بناز (شرفنامهء منیری) رفتنی به کبر با تبختر راه رفتن (یادداشت بخط مؤلف) : زمین خسته کرد از خرام ستور گران کوه را در سر افکند ستورنظامی (|| نف مرخم) با ناز رونده (شرفنامهء منیری) - آهوخرام؛ کسی که چون آهو می خرامد - ختلی خرام؛ کسی که چون کره ختلی خرامد : تکاورسمندان ختلی خرامنظامی - خضراخرام؛ کسی که چون آسمان آهسته و دائم خرامد : به آهنگ او خضر خضراخرام به آهنگ پیشینه برداشت گامنظامی - خوش خرام؛ خوش رونده : ماه چنین کس ندید خوش سخن و خوش خرام ماه مبارک طلوع سرو قیامت قیام سعدی (طیبات) - طاووس خرام؛ کسی که چون طاووس خرامد - فلک خرام؛ کسی یا چیزی که چون فلک خرامد : گردد فلک ز حیرت حالش زمین نشین گردد زمین ز سرعت رقصش فلک خرام خاقانی سحرگه که طاووس مشرق خرام برون زد سر از طاق فیروزه فامنظامی || ایفای وعد وفای وعد (یادداشت مؤلف) در حاشیهء برهان قاطع آمده است: در فرهنگها خرام را بمعنی وعد و نوید و مانند آن ضبط کرده اند، ولی اشعار ذیل ناصرخسرو و بعض شعرای دیگر نشان می دهد که خرام بمعنی وفای بوعد در مقابل نوید استعمال می شده نه بمعنی وعد ( 2) : چون داد نوید رنج و دشواری آراسته باش بر خرامش راناصرخسرو نویدت دهد هر زمانی بفردا نویدی که آنرا نباشد خرامی ناصرخسرو در حاشیهء برهان قاطع شود : اگر امیر جهاندار داد من ندهد چهارساله نویدی مرا که هست خرام « خرام » (تعلیقات دیوان) رجوع به رودکی بدو باشد ایرانیان را امید از او پهلوان را خرام و نویدفردوسی بگویند کو با خرام و نوید بیامد ورا کرد چندین امیدفردوسی دولت او را بملک داده نوید و آمد و تازه روی و خوش بخرامفرخی هر روز روزگار نویدی دگر دهدت کآن را هگرز دید نخواهی همی خرام فرخی دل مرد دانا نبد ناامید خرامش نیامد پدید از نوید عنصری (از صحاح الفرس) فرشته ست خشتش بگاه پیام نوندش نوید است و گشتن خرام اسدی (گرشاسبنامه) سپهدار از آن گفته ها گشت رام که پیغام بد با نوید و خرام اسدی (گرشاسبنامه) مرا چو داد بفرمان او امید نوید گرفت عزمم در راه احترام خراممختاری از بهر سور باغ که کرده ست نوبهار آید همی بلهو نوید و خرام میمسعودسعد (|| اِ) خوش رو و جمیل و زن خوش صورت و شکیل (از ناظم الاطباء) (آنندراج) (انجمن آرای ناصری) (برهان قاطع ||) حرکت زیبا در تداول امروز، رفتن حرکت با کرشمه : اگر بجود بها برنهد عروس مرا بقیمتی که فزاید خرام او زیبدخاقانی - صنوبرخرام؛ چون صنوبر خوش قدوقامت خوش حرکت آنکه حرکات ملایم دارد : خورشید زیر سایهء زلف چو شام اوست طوبی غلام قد صنوبرخرام اوست سعدی (بدایع) درخت قد صنوبرخرام انسان را مدام رونق نوباوهء جوانی نیستسعدی با قامت بلند صنوبرخرامتان سرو بلند و کاج بشوخی رسیده اندسعدی چندان بود کرشمه و ناز سهی قدان کآید بجلوه سرو صنوبرخرام ماحافظ || مهمانی و ضیافت (برهان قاطع) (ناظم الاطباء) : تو ایدر بجشن و خرام آمدی ز شاهان درود و پیام آمدیفردوسی ز شرم دلیران منش کرد پست خرام و درِ بار دادن ببستفردوسی چنین جای بودش خرام و خورش که باشدش از خوردنی پرورشفردوسی خرام آر و گردنگشان را بخوان می و خلعت آرای بالای خوانفردوسی ملکزاده را در خرام و خورش همی داد چون جان خود پرورشنظامی || مژده بمهمانی طلبیدن (برهان قاطع ||) پیشکش هدیه بردن : مرا که ایزد جز شعر دستگاه نداد مگر بشعر کنم سوی خدمت تو خرام فردوسی || نوید و مژدگانی (ناظم الاطباء) (برهان قاطع ||) هر چیز خوش (ناظم الاطباء) امر نیکو : بر این است فرجام چرخ بلند خرامش همه رنج و سوزش گزندفردوسی چه آن کس که گوید خرام است و ناز چه گوید که دردست و رنج و نیاز فردوسی || خبر خوش (برهان قاطع) : شدی تنگدل چون نیامد خرام بجستم همی زین سخن کام و نامفردوسی بفرمود تا با درود و پیام بیاید بر شاه و آرد خرامفردوسی || شادی و شادمانی (برهان قاطع) (ناظم الاطباء) : یکی شهر بد شاه راشاهه نام همان از درِ سور و جشن و خرامفردوسی ( 1) - به ضم و کسر نیز آمده است ( 2) - یکی از اطلاقات خرام در این معنی استعمال معنای مجازی آن است در مرگ، چه مرگ هم ایفای وعده است چو این بیت: کنون یافتم هرچه جستم ز کام بباید بسیجید کآمد خرام فردوسی.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر