خسروانی

«لغت نامه دهخدا»

[خُ رَ / رُ] (اِ)( 1) نام لحنی است از مصنفات باربد و آن نثری بوده است مسجع مشتمل بر دعای خسرو و مطلقاً نظم در آن بکار نرفته و این لحن داخل سی لحن مشهور نیست که اگر داخل باشد سی و یک میشود و شیخ نظامی سی و یک آورده است و سی و یکم همین را نام برده (برهان قاطع) نوعی از سرود مسجع بطور نثر که باربد در مجلس خسروپرویز گفتی بر دعای و ثنای آن پادشاه اگر لحنهای باربد را سی و یک گیریم لحن سی و یکم خسروانی خواهد بود (ناظم الاطباء) :نوای خسروانی از نغمت اوتار و اغانی سماع کنیم (سندبادنامه ص 136 ) - خسروانی سرود؛ سرود خسروانی، نام سرودی است رجوع به خسروانی شود : مغنی کجائی بگلبانگ رود بیاد آور آن خسروانی سرودحافظ - راه خسروانی؛ نوعی سرودی است رجوع به خسروانی در فوق شود : از نواهای کلک من سازید مطربان راه خسروانی خویش سیف اسفرنگی (از جهانگیری) جامهای خسروانی ساقیا برگیر هین زانکه مطرب راههای خسروانی برگرفت مسعودسعد - طریق خسروانی؛ راه خسروانی رجوع به خسروانی در فوق شود : یعقوب لیث گفت چیزی که من اندر نیابم چرا باید گفت محمد و صیف پس شعر پارسی گفتن گرفت و اول شعر پارسی اندر عجم او گفت پیش از او کس نگفته بود که تا پارسیان بودند سخن ایشان سرودبارگفتندی بر طریق خسروانی (تاریخ سیستان ||) نوعی از زر رایج بوده است (از برهان قاطع) (از ناظم الاطباء) - دراهم خسروانی؛ دراهم اسجاد (مهذب الاسماء) : همیشه تا چو درمهای خسروانی کرد ستاره تابد هرشب به گنبد دوارفرخی - دینار خسروانی؛ دینار مسکوک از زر: روز نوروز نخست کس از مردمان بیگانه مؤبد مؤبدان پیش ملک آمدی با جام زرین پر می و انگشتری و درمی و دیناری خسروانی و یک دسته خوید سبز رسته (نوروزنامه) اسکندر مبلغ پنجاه هزار دینار خسروانی بدان پیر داد (اسکندرنامه نسخهء خطی سعید نفیسی (||) ص نسبی) هر چیزی را که بس لطیف و نیکو و بزرگ باشد منسوب بخسرو ساخته خسروانی می گویند (از برهان قاطع) (از فرهنگ جهانگیری) (از ناظم الاطباء) : ببخشای بر نوجوانی من بدین بازوی خسروانی منفردوسی وزان خسروانی زره یاد کرد کجا خواست بیژن ز بهر نبردفردوسی ابا خلعت خسروانی و تاج همان یاره و طوق با تخت عاجفردوسی سخنهای منظوم شاعر شنیدن بود سیرت و شیمت خسروانیمنوچهری ز نزدیکان تخت خسروانی نبشته هر یکی حرفی نهانیمنوچهری آنجا مجلس خسروانی ساخته بودند (تاریخ بیهقی) گشته هر یک ز مهربانی او عاشق فر خسروانی اونظامی همان ختلی خرام خسروانی سر افسار زر و طوق کیانینظامی - افسر خسروانی؛ تاج پادشاهی تاج خسروی : به ایران ترا پهلوانی دهد همان افسر خسروانی دهدفردوسی - خسروانی درخت؛ درخت پادشاهی شجرهء سلطنت درخت شاهی : کنون تاجت آوردم ای شاه و تخت ببار آمد آن خسروانی درختفردوسی چنان دید در خواب کز پیش تخت برستی یکی خسروانی درختفردوسی به اقبال دارای دیهیم و تخت بهین میوهء خسروانی درختفردوسی همی زار بگریست بر تاج و تخت همی گفت ای خسروانی درختفردوسی - دخمهء خسروانی؛ گور شاهی قبری که برای پادشاه کنند : پس از کشتنش مهربانی کنید یکی دخمهء خسروانی کنیدفردوسی - دیبای خسروانی؛ دیبای از جنس عالی دیبای بسیار زیبا : این دیبای خسروانی که پیش گرفته ام بنامش زربفت گردانم (تاریخ بیهقی) - قبای خسرو؛ قبای زرکش قبای گرانبها (یادداشت بخط مؤلف) : و انزل النیر الاعلی الی الفلک مداره فی القباءالخسروانیابن المنیر - کلاه خسروانی یا کلاه شاهی کلاه منسوب بخسرو کلاه پادشاهی : که گر خسرو آن خسروانی کلاه بدست آورد سر برآرد به ؛« خسروانی کلاه » ماهفردوسی یکی در برش پرنیانی قباه یکی بر سرش خسروانی کلاهسعدی || نوعی شراب است (منتهی الارب) (از ناظم الاطباء) : خسروانی نهاده چندین خم چون پری روی بسته از مردمنظامی - خسروانی خابیه؛ خم که برای شراب خسروانی بکار رود : چون جانهاشان برکند خونشان ز تن بپراکند آرد به فردا افکند در خسروانی خابیه منوچهری - خم خسروانی( 2)، خم شراب خسروانی:فروریزی بخم خسروانی نظر داری بر او یک سال مقصورمنوچهری - می خسروانی؛ نوعی شراب است : می خسروانی بیاورد و جام نخستین ز شاه جهان برد نامفردوسی سر جام می خسروانی بخورد پراندیشه شد سر سوی خواب بردفردوسی|| نوعی پارچه است (ناظم الاطباء) (منتهی الارب)( 3) (یادداشت بخط مؤلف) ( 1) - اصل آن از خسرو + ان (جمع) + ی (نسبت) هر چیزی را که بس لطیف و نیکو و بزرگ باشد منسوب بخسرو ساخته خسروانی گویند همچو » : 2) - در برهان قاطع آمده است ) « خم خسروانی » از این تعبیر خم خسروانی یعنی خم نیکو و بزرگ که ترکیب توصیفی است ولی ظاهراً « خم خسروانی و امثال آن ترکیب اضافی است یعنی خم متعلق به شراب خسروانی ( 3) - منتهی الارب آن را با تشدید یاء ضبط کرده است.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر